فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران

فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران

ارزیابی نقش ناترازی صندوق‌های بازنشستگی در پایداری تورم در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابوالفضل شاه آبادی 1
مهدی امینی راد 2
سیما شایگان مهر 3
1 گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22084/aes.2026.32603.3906
چکیده
این پژوهش به بررسی نقش ناترازی صندوق‌های بازنشستگی در پایداری تورم در اقتصاد ایران با استفاده از داده‌های فصلی دورۀ 1370 تا 1403ه‍.ش. می‌پردازد. در این مطالعه، ابتدا ویژگی‌های ایستایی متغیرها با استفاده از آزمون ریشۀ واحد بررسی شد و سپس وجود رابطۀ هم‌انباشتگی بلندمدت میان متغیرهای مدل با بهره‌گیری از آزمون یوهانسن تأیید گردید. در ادامه، به‌منظور تحلیل پویایی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت و شناسایی روابط علّی، از آزمون علیت گرنجر، مدل تصحیح خطای برداری (VECM) و تجزیۀ واریانس خطای پیش‌بینی استفاده شده است. نتایج نشان‌داد میان متغیرهای مورد بررسی روابط تعادلی بلندمدت پایدار وجود دارد و ناترازی صندوق‌های بازنشستگی نقش معنادار و مثبتی در تداوم فشارهای تورمی در اقتصاد ایران ایفا می‌کند. برآورد مدل VECM نیز وجود سازوکار تعدیل به‌سمت تعادل بلندمدت را تأیید می‌کند که بیانگر آن است که انحرافات کوتاه‌مدت از مسیر تعادلی، در طول زمان به‌تدریج اصلاح می‌شوند. نتایج آزمون علّیت گرنجر نشان می‌دهد که نرخ ارز، نقدینگی، کمک‌های دولت به صندوق‌های بازنشستگی و درآمدهای نفتی دارای قدرت پیش‌بینی معنادار برای تورم هستند، در‌حالی‌که تولید ناخالص داخلی نقش محدودتری در علّیت کوتاه‌مدت دارد. یافته‌های تجزیۀ واریانس خطای پیش‌بینی نشان می‌دهد که نرخ ارز، نقدینگی و کمک دولت به صندوق‌های بازنشستگی مهم‌ترین عوامل توضیح‌دهندۀ نوسانات تورم هستند. در مقابل، درآمدهای نفتی و تولید ناخالص داخلی نقش مکمل، غیرمستقیم و نسبتاً محدودتری در توضیح تغییرات تورم دارند.
کلیدواژه‌ها
نرخ تورم
نقدینگی
ناترازی صندوق‌های بازنشستگی
کسری بودجه
رشد اقتصادی
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Role of Pension Fund Imbalance in Inflation Persistence in Iran

نویسندگان English

Abolfazl Shahabadi 1
Mahdi Aminirad 2
Sima Shaygan Mehr 3
1 Department of Economics, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Department of Economic Statistics and Information, Institute for Management and Planning Studies (IMPS), Tehran, Iran (Corresponding Author).
3 Department of Economics, Faculty of Economics, Management and Social Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

This study investigates the role of pension fund imbalances in the persistence of inflation in the Iranian economy using quarterly data covering the period from 1991 to 2025. First, the stationarity properties of the variables were examined using unit root tests. Subsequently, the Johansen cointegration test confirmed the existence of a long-run equilibrium relationship among the variables. To analyze both the short-run and long-run dynamics and identify causal relationships, the Granger causality test, the Vector Error Correction Model (VECM), and forecast error variance decomposition were employed. The empirical findings reveal the existence of a stable long-run equilibrium relationship among the variables, indicating that pension fund imbalances exert a positive and statistically significant effect on inflation persistence in Iran. The estimated VECM further confirms the presence of a long-run adjustment mechanism, suggesting that short-run deviations from the equilibrium path are gradually corrected over time. The results of the Granger causality analysis show that the exchange rate, liquidity, government transfers to pension funds, and oil revenues possess significant predictive power for inflation, whereas gross domestic product (GDP) plays a relatively limited role in explaining short-run inflation dynamics. Furthermore, the forecast error variance decomposition indicates that the exchange rate, money supply, and government transfers to pension funds are the primary sources of inflation fluctuations. In contrast, oil revenues and GDP contribute only indirectly and to a relatively limited extent to explaining inflation variability.

کلیدواژه‌ها English

Inflation
Money Supply
Pension Fund Imbalances
Budget Deficit
Economic Growth
- امیدپور، سمانه، مهرگان، نادر، سوری، علی، (1403). اثر غیرخطی انتظارات تورمی و کسری بودجه بر تورم در ایران. تحقیقات مدلسازی اقتصادی، ۱۵ (۵۵): 89-121. https://jemr.khu.ac.ir/article-1-2396-fa.html
- توسلی، سلاله، (۱۴۰۳). کسری بودجه، پایه‌پولی و تورم (شواهدی از اقتصاد ایران). فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه ریزی، ۲۹ (۳): 3-44. http://doi.org/10.61882/jepr.29.3.3
- حاج امینی، مهدی، (1398). فراتحلیل کیفی نقش اصلاحات بودجه ‏ای در مهار تورم متوسط مزمن اقتصاد ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 24(80): 151-202. http://doi.org/10.22054/ijer.2019.11115
- خسروی، میثم، جمور، محمد، دارابی، مهدی، (1403). عوامل ایجاد تورم و راهکارهای مهار آن در اقتصاد ایران. تحلیل­ها و اندیشه­های اقتصادی، 1(2): 1-34. http://doi.org/10.22034/eaai.2024.2037114.1029
- زبیری، هدی و آقایی انارمرزی، عبدالله، (1404). پیچیدگی اقتصادی، نقدینگی و تورم. سیاست­گذاری اقتصادی، 17(34): 195-224. http://doi.org/10.22034/epj.2025.21527.2587
- شاه­آبادی، ابوالفضل، کرمی، بهاره، ارغند، هانیه، (1401). تأثیر پیچیدگی اقتصادی بر تورم در کشورهای منتخب سازمان همکاری اسلامی. فصلنامه اقتصاد مقداری، 19(2): 67-91. http://doi.org/10.22055/jqe.2021.32056.2197
- شکری، مصطفی، سعادت مهر، مسعود، ذوالقدر، حمید، (1404). بررسی عوامل اقتصادی موثر بر نرخ تورم در استان لرستان: رهیافت فازی. سیاست­گذاری اقتصادی، 17(33): 85-120. http://doi.org/10.22034/epj.2024.21062.2550
- صمصامی مزرعه آخوند، حسین، بختیاری، احمد، (1401). بررسی اثرات تامین کسری بودجه بخش دولتی از سیستم بانکی: شواهدی از الگوی تعادل عمومی پویای تصادفی. تحقیقات مدلسازی اقتصادی، ۱۳ (۴۹): 112-152.  http://jemr.khu.ac.ir/article-1-2306-fa.html
- جعفری صمیمی، احمد، بالونژادنوری، روزبه، طهرانچیان، امیرمنصور، (1395). بررسی اثر تکانه درآمدهای نفتی بر تولید و تورم در شرایط وجود چسبندگی‌‌ در قیمت‌ و دستمزد. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی. ۱۲ (۴۸): 1-32.  http://iiesj.ir/article-1-351-fa.html
 
References
- Adrian, M. T., Gaspar, V. & Vitek, M. F., (2022). A medium-scale DSGE model for the integrated policy framework. International Monetary Fund. Working Paper No. 2022/015. https://doi.org/10.5089/9781616359706.001
- Agrawal, S., Broszeit, T., Singh, M. R., Sugimoto, N., Surti, J., & Vogelsang, S. J. (2025). Pension funds and financial stability. International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798229002608.065
- Aliyev, K., Humbatova, S. & Gadim-Oglu, N. H., (2023). How oil price changes affect inflation in an oil-exporting country: evidence from Azerbaijan. Sustainability, 15(7): 1-11. https://doi.org/10.3390/su15075846
- Al-Senjari, S. M. H. & Al-Anzi, S. H. F., (2023). Budget deficit and its effects on inflation rate (new evidence from Argentina): A monetary vision. Russian Law Journal, 11(3): 2646–2658. https://doi.org/10.52783/rlj.v11i3.2215
- Aminirad, M. & Shayganmehr, S., (2025). Evaluation of the degree of non-linear exchange rate pass-through in different consumption groups in Iran. International Journal of Management, Accounting & Economics, 12(2): 190–212. https://doi.org/10.5281/zenodo.14968315(In Persian).
- Aragaw, A., (2024). The inflationary effect of the budget deficit: Does financial sector development matter? Journal of Innovation and Entrepreneurship, 13(1): 1–15. https://doi.org/10.1186/s13731-024-00394-4
- Banerjee, R. N., Boctor, V., Mehrotra, A. & Zampolli, F., (2022). Fiscal deficits and inflation risks: The role of fiscal and monetary policy regimes (BIS Working Papers No. 1028). Bank for International Settlements. https://www.bis.org/publ/work1028.pdf
- Barro, R. J. & Bianchi, F., (2026). Fiscal influences on inflation in OECD countries, 2020–2023. The Economic Journal, 136(674): 626-654.
- Batool, I., Chandia, K. E., Sarwar, B. & Iqbal, M. B., (2024). Fiscal dominance and the inflation dynamics in Pakistan: an empirical analysis. Millennial Asia, 15(1): 51-71. https://doi.org/10.1177/09763996221103003
- Bordo, M. D. & Levy, M. D., (2021). Do enlarged fiscal deficits cause inflation? The historical record. Economic Affairs, 41(1): 59–83. https://doi.org/10.1111/ecaf.12446
- Burstein, A. & Gopinath, G., (2014). International prices and exchange rates. In Handbook of international economics. Elsevier. 4(9): 391-451. http://www.nber.org/papers/w18829
- Chow, G. C. & Lin, A. L., (1971). Best linear unbiased interpolation, distribution, and extrapolation of time series by related series. The Review of Economics and Statistics, 53(4), 372–375. https://doi.org/10.2307/1928739
- Dambra, M., Quinn, P. J. & Wertz, J., (2023). Economic consequences of pension bailouts: Evidence from the American Rescue Plan (SSRN Working Paper No. 4406502). https://doi.org/10.2139/ssrn.4406502
- Duodu, E., Baidoo, S. T., Yusif, H. & Frimpong, P. B., (2022). Money supply, budget deficit and inflation dynamics in Ghana: An empirical investigation. Cogent Business & Management, 9(1): 2043810. https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2043810
- Durguti, E., Kryeziu, N. & Gashi, E., (2020). How does the budget deficit affect inflation rate? Evidence from Western Balkans. International Journal of Finance & Banking Studies, 9(1): 1–10. https://doi.org/10.20525/ijfbs.v9i1.526
- Eggoh, J. C. & Khan, M., (2014). On the nonlinear relationship between inflation and economic growth. Research in Economics, 68(2): 133–143. https://doi.org/10.1016/j.rie.2014.01.001
- Eita, J. H., Manuel, V., Naimhwaka, E. & Nakusera, F., (2021). The impact of fiscal deficit on inflation in Namibia. Journal of Central Banking Theory and Practice, 10(1): 141–164. https://doi.org/10.2478/jcbtp-2021-0007
- Elnagger, A. & Ghoneim, H., (2025). Exchange rate pass-through, inflation and monetary policy: Morocco, Tunisia and Jordan. African Review of Economics and Finance, 17(1): 126–152. https://www.researchgate.net/profile/Hebatallah-Ghoneim/publication/394479278_Exchange_rate_pass-through_inflation_and_monetary_policy_Morocco_Tunisia_and_Jordan/links/689dc2b81156f345cea0ea75/Exchange-rate-pass-through-inflation-and-monetary-policy-Morocco-Tunisia-and-Jordan.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIiwicGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIn19
- Ha, J., Stocker, M. M. & Yilmazkuday, H., (2020). Inflation and exchange rate pass-through. Journal of International Money and Finance, 10(5): 102-187. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2020.102187
- Hajamini, M., (2019). The role of fiscal reforms in curbing chronic moderate inflation in the Iranian economy: A qualitative meta-analysis. Iranian Journal of Economic Research, 24(80): 151–202. https://doi.org/10.22054/ijer.2019.11115(In Persian).
- Harrington, T., Zhang, M. L. & Whitaker, J., (2025). Linking Unfunded Liabilities to Inflationary and Growth Risks, Working Paper, 9(18): 1-21. https://www.researchgate.net/profile/Charlie-Luca/publication/401388129_Linking_Unfunded_Liabilities_to_Inflationary_and_Growth_Risks/links/69a46cff43ad5e30a8541eb9/Linking-Unfunded-Liabilities-to-Inflationary-and-Growth-Risks.pdf
- Heer, B., Polito, V. & Wickens, M., (2023). Pension systems (un)sustainability and fiscal constraints: A comparative analysis (Sheffield Economic Research Paper No. 2023014). University of Sheffield. https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/200476/
- Ishaq, T. & Mohsin, H. M., (2015). Deficits and inflation: Are monetary and financial institutions worthy to consider or not? Borsa Istanbul Review, 15(3): 180–191. https://doi.org/10.1016/j.bir.2015.03.002
Jafari Samimi, A., Balounejad Nouri, R. & Tranchian, A. M., (2016). An Investigation of the Impact of Oil Revenue Shocks on Output and Inflation under Conditions of Price and Wage Stickiness. Quarterly Energy Economics Review, 12(48): 1-32. http://iiesj.ir/article-1-351-fa.html (In Persian).
- Khosravi, M., Jamour, M. & Darabi, M., (2024). Inflation causes and ways to control it in Iran's economy. Economic Analysis and Thoughts, 1(2): 1–34. https://doi.org/10.22034/eaai.2024.2037114.1029 (In Persian).
 - ‏Lane, P. R., (2024). The 2021-2022 inflation surges and monetary policy in the euro area. Monetary Policy Responses to the Post-Pandemic Inflation, 2(4): 65-96.‏ https://www.ecb.europa.eu/press/blog/date/2024/html/ecb.blog240311~968c707650.en.html
- McCallum, B. T. & Nelson, E., (2010). Money and inflation: Some critical issues. In B. M. Friedman & M. Woodford (Eds.), Handbook of Monetary Economics, 7(3): 97–153. https://doi.org/10.1016/S0169-7218(10)03003-9
- Minh, N. T. T. & Dương, N. T. T., (2017). Effect of a budget deficit on inflation rate in Vietnam. Hue University Journal of Science: Economics and Development, 126(5B): 117–127. https://doi.org/10.26459/hueuni-jed.v126i5B.4151
- Mosley, L., Eckley, I. A. & Gibberd, A., (2022). Sparse temporal disaggregation. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, 185(4): 2203-2233.‏
- Nunes, R., (2025). Review of The fiscal theory of the price level, by J. H. Cochrane. Journal of Economic Literature, 63(1): 313–315. https://doi.org/10.1257/jel.63.1.306.r4
- Oladipo, S. O. & Akinbobola, T. O., (2011). Budget deficit and inflation in Nigeria: A causal relationship. Journal of Emerging Trends in Economics and Management Sciences, 2(1): 1–8. https://www.scholarlinkinstitute.org/jetems/articles/Budget%20Deficit%20and%20Inflation%20in%20Nigeria.pdf
- Omidpour, S., Mehregan, N. & Souri, A., (2024). The nonlinear effect of inflationary expectations and budget deficit on inflation in Iran. Journal of Economic Modeling Research, 15(55): 89–121. http://jemr.khu.ac.ir/article-1-2396-en.html (In Persian).
- Proietti, T., (2006). Temporal disaggregation by state space methods: Dynamic regression methods revisited. The Econometrics Journal, 9(3): 357-372. https://doi.org/10.1111/j.1368-423X.2006.00189.x
- Samsami Mazrae Akhoond, H. & Bakhtiyari, A., (2022). Investigating the effects of financing the public sector budget deficit from the banking system: Evidence from the dynamic stochastic general equilibrium model (DSGE). Journal of Economic Modeling Research, 13(49): 112–152. http://jemr.khu.ac.ir/article-1-2306-en.html (In Persian).
- Shahabadi, A., Karami, B. & Arghand, H., (2022). The impact of economic complexity on inflation in selected countries of the Organization of Islamic Cooperation. Quarterly Journal of Quantitative Economics, 19(2): 67–91. https://doi.org/10.22055/jqe.2021.32056.2197 (In Persian).
- Shokri, M., Saadatmehr, M. & Zolghadr, H., (2024). Study of economic variables affecting the inflation rate in Lorestan Province: A fuzzy approach. The Journal of Economic Policy, 17(33): 85–120. https://doi.org/10.22034/epj.2024.21062.2550 (In Persian).
- Slow, J. A., (2024). Examining the Impact of Oil Revenue on Inflation Rates in Iraq from 1991 to 2020. Bus Econo Stud, 1(6): 1-8.
- Tavassoli, S., (2024). Budget deficits, monetary base, and inflation: The case of Iran. Journal of Economic Policy Research, 29(3): 3–44. https://doi.org/10.61882/jepr.29.3.3 (In Persian).
- Ture, H. E. & Khazaei, A. R., (2022). Determinants of inflation in Iran and policies to curb it (IMF Working Paper No. 2022/181). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400220555.001
- Van der Ploeg, F., (2020). Macro-financial implications of climate change and the carbon transition. Event held online, Conference proceedings.
- Viththika, S., Arulrajah, J. A. & Gnanachandran, G., (2024). The impact of budget deficit on inflation: Insights from Sri Lanka. Model Assisted Statistics and Applications, 19(3): 239–250. https://doi.org/10.3233/MAS-241931
- Zobeiri, H. & Aghaei Anarmarzi, E., (2025). Economic complexity, liquidity, and inflation. The Journal of Economic Policy, 17(34): 195–224. https://doi.org/10.22034/epj.2025.21527.2587 (In Persian).
فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران
دوره 15، شماره 58
تابستان 1405
صفحه 43-73