https://aes.basu.ac.ir/ فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://aes.basu.ac.ir/article_6626.html با توجه به چالش‌های فزآیندۀ کمبود آب در فلات‌مرکزی و مناطق شرقی ایران، این پژوهش با هدف مدل‌سازی پویای اثر اصلاح یارانه‌های آب و انرژی در پروژۀ انتقال آب خلیج‌فارس بر صادرات و ارزش‌افزودۀ بخش‌های اقتصادی ایران با رویکرد پایداری زیست‌محیطی تا افق ۱۴۲۵ه‍.ش. انجام شده است. در این پژوهش از نرم‌افزار Vensim برای شبیه‌سازی سه سناریوی اصلاح یارانه‌های آب و برق استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که اصلاح یارانه‌ها در کوتاه‌مدت موجب کاهش ارزش‌افزوده در بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن می‌شود. با این‌حال، در میان‌مدت و بلندمدت، این تغییرات می‌تواند منجر به افزایش بهره‌وری، تخصیص مجدد منابع و تغییر ساختار تولید گردد که درنهایت به تقویت صادرات و بهبود جایگاه تجاری ایران کمک خواهد کرد. در سند چشم‌انداز ۱۴۲۵ به‌طور مشخص به توسعۀ پایدار منابع آب و مدیریت بهینۀ انرژی پرداخته شده و یکی از راهکارهای پیشنهادی در اسناد برنامه‌های توسعۀ کشور، اصلاح یارانه‌های آب و انرژی به‌منظور حفظ منابع طبیعی و افزایش بهره‌وری است. این پژوهش تأکید دارد که اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری آب و انرژی، همراه با ملاحظات زیست‌محیطی و مدیریت یکپارچه منابع، شرط لازم برای دستیابی به پایداری اقتصادی و تجاری در افق ۱۴۲۵ است. درنهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که برای تحقق اهداف بلندمدت توسعۀ کشور، اصلاحات یارانه‌ای و تخصیص بهینۀ منابع باید به‌طور هم‌زمان با توجه به ابعاد زیست‌محیطی انجام شود تا بتوان اثرات اقتصادی و تجاری پروژه‌های بزرگ انتقال آب را به بهترین نحو ممکن مدیریت کرد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6627.html مالیات یکی از متغیرهای مهم اقتصادی است که ازطریق تأثیر بر مصرف، سرمایه‌گذاری، توزیع درآمد و کیفیت و کمّیت ارائه خدمات عمومی، رفاه اقتصادی خانوارها را متأثر می‌سازد. به‌طور تاریخی و به‌دلیل وجود درآمدهای نفتی، تکیۀ دولت روی درآمدهای مالیاتی کمتر بوده است. لکن و به‌ویژه در سال‌های اخیر به‌دلایل مختلف ازجمله تحریم‌ها بخش عمدۀ هزینه‌های دولت از محل مالیات‌ها تأمین می‌گردد؛ لذا واکاوی اثر پرداخت مالیات روی رفاه خانوارها ضروری می‌نماید. باتوجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تعادل عمومی تصادفی پویا تأثیر تکانۀ درآمدهای مالیاتی دولت (شامل: مالیات‌های مستقیم) را بر رفاه اقتصادی خانوارهای ایرانی در دورۀ 1402-1350 بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند بروز شوک در مالیات بر درآمد بخش رسمی و مالیات بر سود به کاهش رفاه اقتصادی خانوارها می‌انجامند. اما، میزان اثرگذاری مالیات بردرآمد بر کاهش رفاه اقتصادی خانوارها نسبت به مالیات بر سود بیشتر است. وضع مالیات بر سود سبب کاهش سودآوری و کاهش توانایی سرمایه‌گذاری مولد در شرکت‌ها می‌شود. کاهش سرمایه‌گذاری مولد ازطریق کاهش اشتغال و رشد اقتصادی، رفاه اقتصادی خانوارها را کاهش می‌دهد. اما، اخذ مالیات از درآمد به افزایش هزینه‌های تولید منجر می‌شود. با افزیش هزینۀ تولید، از یک‌سوی تولید کالا و خدمات و اشتغال کاهش می‌یابد که پی‌آمد آن کاهش رفاه خانوار است. از سوی دیگر، افزایش هزینه‌تولید باعث می‌شود بنگاه‌ها به‌منظور جبران سود از دست رفته، بخشی از بار مالیاتی را ازطریق افزایش قیمت کالا و خدمات به مصرف‌کننده منتقل کنند که با کاهش بیشتر کیفیت زندگی و رفاه خانوار همراه است؛ بنابراین، از آنجایی‌که نتایج پژوهش نشان می‌دهد، مالیات بر درآمد نسبت به مالیات بر سود با شدت بیشتری رفاه خانوار را کاهش خواهد داد؛ لذا توصیه می‌گردد نرخ مالیات بر درآمد کاهش و مالیات بر سود افزایش یابد و دولت ضمن افزایش کارآیی جمع‌آوری مالیات با اختصاص سهم بیشتری از منابع حاصل از دریافت مالیات به فعالیت‌های مولد، ارتقا زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی کشور و ارزیابی منظم اثربخشی برنامه‌های رفاهی، کیفیت زندگی خانوارها را ارتقا بخشد.   https://aes.basu.ac.ir/article_6513.html این پژوهش چگونگی واکنش سیاست پولی به نوسانات نرخ ارز در بستر اقتصاد ایران مورد واکاوی و ارزیابی قرار می‌دهد و تلاش می‌شود پیامدهای بهینه‌سازی تصمیمات پولی در مواجهه با شوک‌های کلان تحلیل شود. برای دستیابی به این هدف، یک مدل تعادل عمومی پویای تصادفی (DSGE) توسعه داده شده است که پارامترهای آن متناسب با ساختار اقتصادی، ویژگی‌های نهادی و الگوهای رفتاری غالب در اقتصاد ایران تنظیم شده‌اند. این مدل، رفتار متقابل عوامل اصلی اقتصاد شامل خانوارها، بنگاه‌ها، بخش عمومی و مقام پولی را در قالب یک اقتصاد باز به تصویر می‌کشد و منابع مختلف بی‌ثباتی داخلی و خارجی را به‌طور هم‌زمان دربر می‌گیرد. برمبنای داده‌های فصلی طی بازۀ ۱۳۸۵:۱ تا ۱۴۰۲:۴، واکنش پویای متغیرهای کلان نسبت به مجموعه‌ای از اختلالات ساختاری ازجمله شوک‌های بهره‌وری، تغییرات نرخ ارز و تحولات حجم نقدینگی ازطریق شبیه‌سازی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که این تکانه‌ها اثرات معناداری بر سطح فعالیت اقتصادی، تورم و ارزش دارایی‌ها برجای می‌گذارند و کانال‌های انتقال متعددی را در اقتصاد فعال می‌سازند. یافته‌های سیاستی نشان می‌دهد که افزایش اهمیت هدف کنترل تورم در قاعدۀ سیاست پولی، می‌تواند شدت سرریز شوک‌ها به بخش واقعی و بازارهای مالی را تعدیل کند؛ هرچند این انتخاب سیاستی با افزایش ناپایداری نرخ بهره همراه است. تمایز اصلی این پژوهش در ارائه یک چارچوب تحلیلی یکپارچه برای ارزیابی هم‌زمان شوک‌های کلان در یک اقتصاد وابسته به نفت نهفته است؛ رویکردی که در مطالعات تجربی مرتبط با اقتصاد ایران کمتر به آن پرداخته شده است. درنهایت، نتایج تأکید می‌کنند که دستیابی به ثبات پایدار اقتصاد کلان مستلزم ایجاد موازنه‌ای دقیق میان مهار تورم و حمایت از پویایی تولید است، به‌ویژه در محیطی که نوسانات نرخ ارز نقش تعیین‌کننده‌ای در فرآیند انتقال تکانه‌ها ایفا می‌کند.  https://aes.basu.ac.ir/article_6621.html پرداخت مستقیم از جیب (OOP) در نظام سلامت ایران سهم بالایی از هزینه‌های خانوار را به خود اختصاص داده و آنان را در معرض هزینه‌های کمرشکن و فقر سلامت قرار می‌دهد. یکی از سیاست‌های کلیدی برای کاهش این بار مالی، اجرای برنامۀ پزشک خانوادۀ شهری است که از سال ۱۳۹۱ به‌صورت پایلوت در دو استان فارس و مازندران، آغاز شد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از داده‌های طرح هزینه و درآمد خانوار و به‌کارگیری روش شبه‌آزمایشی تفاوت در تفاوت‌ها (DID)، اثر این برنامه را بر مخارج سلامت خانوارهای شهری بررسی می‌کند. در این مطالعه، استان فارس به‌عنوان گروه مداخله و چند استان مشابه از نظر روند پیش‌مداخله به‌عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. برای افزایش اعتبار برآورد، استان‌های کنترل با روش چندمرحله‌ای انتخاب و فرض روندهای موازی با آزمون‌های بصری، پلاسیبو و بررسی شیب‌های پیش‌مداخله تأیید شد. نتایج نشان‌داد که پس از اجرای برنامه، پرداخت مستقیم خانوارهای استان فارس به‌طور متوسط حدود ۱.۷ میلیون ریال (به قیمت ثابت سل 1393)، کمتر از استان‌های کنترل بوده و این کاهش در سطح اطمینان ۹۹% معنادار است. تحلیل متغیرهای کنترلی نیز نشان‌داد که عواملی مانند سواد سرپرست خانوار، درآمد خانوار و ساختار جمعیتی بر میزان هزینه‌های سلامت اثرگذارند. یافته‌ها حاکی از آن است که برنامۀ پزشک خانوادۀ شهری توانسته است بار مالی سلامت را کاهش داده و حفاظت مالی خانوارها را تقویت کند. با این‌حال، پایداری این اثر نیازمند تأمین منابع مالی پایدار و ارتقای کیفیت خدمات مراقبت‌های اولیه است.  https://aes.basu.ac.ir/article_6628.html گروه بریکس پلاس با دربرگرفتن حدود ۴۵% از جمعیت جهان، 26% از مساحت جغرافیایی، 17% از تجارت جهانی و نزدیک به ۳۲% از تولید ناخالص داخلی برحسب برابری قدرت خرید، جایگاهی مهم در اقتصاد بین‌الملل دارد. عضویت رسمی ایران در بریکس، به‌عنوان یک پیمان نوظهور اقتصادی و ژئوپولیتیکی، ظرفیت آن را دارد که آثار معنادار و چندبُعدی بر شاخص‌های کلان اقتصادی کشور برجای گذارد. مرور پیشینه نشان می‌دهد که تاکنون پژوهش مستقلی دربارۀ پیامدهای عضویت ایران در بریکس پلاس انجام نشده است. این مطالعه با بهره‌گیری از مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر چندمنطقه‌ای و داده‌های استخراج‌شده از پایگاه پروژۀ تحلیل تجارت جهانی نسخه 10، تأثیر کاهش متقابل تعرفه‌های تجاری میان ایران و اعضای بریکس پلاس را در سناریوهای کاهش تدریجی (۱۰ تا ۱۰۰%) تعرفه‌های تجاری بر متغیرهای تولید ناخالص داخلی، درآمد خانوارها، نرخ تورم و رفاه کل بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که کاهش تعرفه‌های تجاری ناشی از عضویت ایران در بریکس پلاس، ضمن جبران بخشی از زیان‌های ناشی از تحریم‌های اقتصادی، به افزایش تولید ناخالص داخلی واقعی، ارتقای درآمد خانوارها، کاهش تورم و بهبود سطح رفاه منجر می‌شود. بر این‌اساس، توصیه می‌شود سیاست‌گذاران حوزۀ تجارت خارجی، به‌ویژه در بخش صنعت و معدن، با طراحی برنامه‌های کوتاه‌مدت برای آزادسازی تجاری با اعضای بریکس پلاس، زمینۀ بهره‌گیری از ظرفیت‌های صنعتی و فناورانه این کشورها (به‌ویژه چین، هند و روسیه) را فراهم آورند. چنین رویکردی می‌تواند به افزایش بهره‌وری بخش صنعت و معدن ایران و رشد شاخص‌هایی مانند: صادرات، سرمایه‌گذاری، اشتغال و ارزش افزوده بینجامد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6622.html پژوهش حاضر، به تحلیل پویای اثرات سیاست‌های حمایت قیمتی گندم در ایران پرداخته است، با تمرکز بر تأثیر این سیاست‌ها بر نوسانات قیمت بازار، هدف اصلی، ارزیابی کارایی سیاست‌های قیمت تضمینی در کاهش نوسانات قیمت و تأثیرات بلندمدت آن بر بازار گندم است. در این پژوهش، با استفاده از مدل خودرگرسیون کوانتیل سانسور شده ( CQAR) و داده‌های فصلی قیمت گندم (از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳)، تأثیر سیاست‌های حمایتی بر توزیع قیمت‌ها در کوتاه‌مدت و بلندمدت بررسی شد. همچنین، از روش‌های شبیه‌سازی «مونت کارلو» برای پیش‌بینی اثرات سناریوهای مختلف حمایت قیمتی استفاده گردید. نتایج نشان‌داد که سیاست حمایت قیمتی به‌طور معناداری، به‌ویژه در چندک‌های پایین توزیع قیمت نوسانات قیمت را کاهش داده است. مداخلۀ دولت از طریق خرید تضمینی و ذخیره‌سازی، اثرات پویایی بر قیمت دارد. در کوتاه‌مدت از کاهش شدید قیمت جلوگیری می‌کند، اما آزادسازی ذخایر در بلندمدت فشار نزولی بر قیمت وارد می‌نماید. سناریوهای حمایت قیمتی بالاتر (مانند ۱۲%)، نوسانات را بیشتر کاهش می‌دهند، اما هزینه‌های مالی سنگینی برای دولت به‌همراه دارند. سیاست‌های فعلی حمایت قیمتی در تثبیت بازار گندم مؤثر بوده‌اند، اما نیاز به بازنگری دارند تا بین حمایت از کشاورزان و پایداری مالی دولت تعادل ایجاد شود. تمرکز حمایت‌ها بر کشاورزان و تنظیم قیمت‌های تضمینی بر اساس هزینه‌های واقعی تولید، ایجاد سیستم پویای پایش قیمت و عرضه برای پاسخ‌‌گویی به نوسانات داخلی و جهانی پیشنهاد می‌گردد. در نهایت، این مطالعه نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایت قیمتی باید با رویکردی پویا و مبتنی‌بر داده‌ها طراحی شوند تا هم‌زمان امنیت غذایی و رفاه کشاورزان را تأمین کنند.  https://aes.basu.ac.ir/article_6479.html اختلال‌های مکرر در بازار کالاهای اساسی و آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین، به‌ویژه در شرایط بحرانی ناشی از تحریم‌ها و جنگ‌های‌ منطقه‌ای اخیر، ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های سیاست‌گذاری بازار را آشکار ساخته است. مسأله اصلی این پژوهش، فقدان الگویی بومی برای تنظیم بازار منطقه‌ای در ایران است؛ الگویی که بتواند ظرفیت‌های منطقه‌ای را با سیاست‌گذاری ملی پیوند دهد و کارآمدی تنظیم بازار را ارتقا بخشد. این پژوهش با هدف طراحی الگوی مفهومی تنظیم بازار منطقه‌ای انجام شده است. ابتدا با مرور ادبیات نظری و پیشینه مطالعات، الگوی مفهومی سه سطحی (مدیریت بحران، برنامه‌ریزی منطقه‌ای و تنظیم بازار) شناسایی و در سه گام دنبال شد: منطقه‌بندی کشور بر اساس شاخص‌های جمعیتی، تولیدی و زیرساختی؛ استخراج و وزن‌دهی شاخص‌ها با بهره‌گیری از تحلیل داده‌های آماری و اجماع خبرگان (روش دلفی) و تحلیل سلسه مراتبی و در نهایت طراحی شاخص ترکیبی برای رتبه‌بندی گزینه‌های منطقه‌بندی. یافته‌ها نشان می‌دهد که در میان گزینه‌های مختلف، الگوی پنج‌منطقه‌ای بیشترین توازن را میان ابعاد کارآمدی، عدالت و قابلیت اجرا برقرار می‌کند. این الگو توانست ضمن توزیع متوازن ظرفیت‌های تولیدی و زیرساختی، همگنی نسبی جمعیت و پراکندگی منطقی استان‌های قوی را تضمین نماید و از مزیت تمرکز مدیریتی بیشتری برخوردار گردد. بر پایه نتایج، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران با تکیه بر این الگوی مفهومی و عملیاتی، سازوکاری چندسطحی برای تنظیم بازار طراحی کنند؛ به‌گونه‌ای که سطح ملی راهبری، سطح منطقه‌ای هماهنگی و سطح استانی اجرا را بر عهده گیرد. این الگو می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای تاب‌آوری بازار کالاهای اساسی در ایران  در شرایط بحران باشد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6623.html تنگۀ هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های ژئواقتصادی جهان، نقشی کلیدی در انتقال انرژی و شکل‌گیری انتظارات بازارهای مالی بین‌المللی دارد. این پژوهش اثر انسداد تنگۀ هرمز بر نوسانات شاخص‌های مهم بورس جهانی را در قالب یک شوک ژئوپلیتیکی شدید بررسی می‌کند؛ زیرا اختلال در این گلوگاه حیاتی تجارت انرژی می‌تواند به سرایت نوسان در بازارهای مالی بین‌المللی بینجامد. هدف اصلی، سنجش تاب‌آوری شاخص‌های داوجونز، اس‌اندپی۵۰۰ و نزدک در برابر انسداد کامل ۴۰روزۀ تنگۀ هرمز است. پژوهش با رویکرد آینده‌نگر و مبتنی‌بر سناریو انجام شد و داده‌های روزانۀ بازارهای مالی و انرژی در بازه ۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ تا ۵ ژوئن ۲۰۲۶م. گردآوری شد. برای تحلیل، پس از آزمون‌های دیکی-فولر تعمیم‌یافته، زیووت-اندروز و لاگرانژ، مدل بک-گارچ چندمتغیره به‌کار رفت و متغیر مجازی هرمز در معادلۀ واریانس وارد شد. نتایج نشان می‌دهد انسداد هرمز بیشترین اثر را بر شاخص اس‌اندپی۵۰۰ داشته و نوسانات کوتاه‌مدت برخی شاخص‌ها را تا حدود ۳۰درصد افزایش داده است. هم‌چنین هم‌بستگی میان بازار نفت و بورس‌های جهانی در دورۀ تنش تشدید شده است. در تحلیل سناریویی سه وضعیت محتمل بررسی شد؛ در سناریوی کاهش تنش، تثبیت نفت در محدودۀ ۸۰ تا ۹۰ دلار می‌تواند به بهبود دارایی‌های پرریسک منجر شود؛ در سناریوی تداوم محدودیت‌ها و نفت حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار، نوسان بازارها افزایش می‌یابد و در سناریوی بسته شدن عملی تنگه، جهش نفت به ۱۵۰ تا ۱۸۰ دلار فشار رکودی و گرایش به دارایی‌های امن را تقویت می‌کند. نتایج بر ضرورت راهبردهای پوشش ریسک تأکید دارد.   https://aes.basu.ac.ir/article_6447.html یکی از مهم‎ترین نگرانی‌های سیاست‌گذاران در سطح جهانی در حوزۀ مسکن به‌وجود آمدن نوسانات قیمتی است، یعنی زمانی‌که قیمت مسکن متلاطم و بی‎ثبات است. در بازار مسکن دو نوع تقاضا شامل مصرفی و سوداگری وجود دارد که سوداگران هم می‎توانند از طریق افزایش معاملات در سطح بازار، عامل رونق بازار مسکن شوند و هم می‎توانند با تحریک انتظارات تورمی، عامل افزایش نوسانات قیمت در بازار مسکن باشند. هدف مطالعۀ حاضر شبیه‎سازی نوسان قیمت مسکن و بررسی تأثیر سوداگری روی نوسان قیمت مسکن در شهر شیراز است. برای این‌منظور از مدل عامل محور ‎با درنظر گرفتن چهار عامل فعال بازار مسکن شامل: فروشنده، خریدار (فروشنده‎ها و خریداران با دو انگیزۀ مصرف شخصی و سوداگری در بازار حضور دارند)، سازنده و بنگاه املاک استفاده شده ‎است. هم‌زمان با ورود آمار و اطلاعات تا ابتدای سال 1401، با درنظر گرفتن درصدهای مختلف خریداران سوداگر از کل خریداران‎ از 100% (کل خریداران وارد شده به بازار مسکن سوداگر باشند) تا صفر درصد (خروج کامل سوداگران از بازار مسکن) مدل شبیه‎سازی شده بازار مسکن شهر شیراز اجرا شد، تا بتوان تأثیر سطح‎های مختلف سوداگری روی نوسان قیمت مسکن طی هشت سال پیش‎بینی تا سال 1409 را بررسی نمود. نتایج پژوهش نشان می‎دهد با کاهش تعداد سوداگران، نوسان قیمت مسکن کاهش می‎یابد، اما بیشترین کاهش نوسان قیمت زمانی رخ می‎دهد که تعداد سوداگران از کل خریداران 60% باشد، یعنی نوسان قیمت مسکن تا سال 1409 حدوداً 25% کاهش یافته ‎است.   https://aes.basu.ac.ir/article_6625.html   یکی از مهم‌ترین تعیین‌کننده‌های پایداری درآمدهای مالیاتی، برقراری عدالت مالیات است، طوری‌که تفاوت مالیات مبتنی‌بر مؤلفه‌های عدالت مالیات شامل توانایی پرداخت و ساختار مالی بنگاه‌ها باشد، در این‌راستا پژوهش حاضر با استفاده از آمارهای 113 شرکت بورسی به تفکیک دو گروه از صنایع با مالیات نسبی بالاتر و پایین‌تر طی دورۀ زمانی 1402-1390ه‍.ش. و به‌کارگیری مدل‌های تجزیه ماچادو-متا و اکساکا-بلیندر به بررسی سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی می‌پردازد، در جهت بررسی عوامل تعیین‌کنندۀ اجتناب مالیاتی از متغیر وابستۀ مالیات مؤثر و متغیرهای مستقل اندازۀ بنگاه، سودآوری، اهرم مالی و نقدینگی و رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته استفاده شده است. نتایج روش گشتاورهای تعمیم‌یافته نشان می‌دهد که سودآوری و اندازۀ شرکت به‌ترتیب باعث کاهش و افزایش مالیات مؤثر می‌شوند، اما نتایج تجزیۀ اکساکا-بلیندر نشان می‌دهد که سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی سال 1402 برابر با 94% و در سال 1394 برابر با 64% بوده است. هم‌چنین نتایج تجزیۀ ماچادو-متا نشان می‌دهد که در چهار چندک پایین مالیاتی، سهم عدالت مالیاتی برابر با 14% و در چهار چندک بالای مالیاتی این سهم برابر با 76% است؛ بنابراین بهبود کیفیت اطلاعات از سودآوری و ساختار مالی شرکت‌های بورسی و هم‌چنین تمرکز بر بخشودگی مالیات کارایی محور مهم‌ترین سیاست‌ها برای افزایش سهم عدالت مالیاتی در تفاوت مالیات‌ها است.    https://aes.basu.ac.ir/article_6472.html این پژوهش با هدف تحلیل شکاف سودآوری و بررسی دوگانگی ساختاری بین بانک‌های بزرگ و کوچک در نظام بانکی ایران با رویکرد رگرسیون کوانتایل انجام شد. داده‌های تحقیق شامل ۲۰۲ مشاهده از ۲۰ بانک طی دوره ۱۳۹۰-۱۴۰۲ بود که به روش کتابخانه‌ای از گزارش‌های سالانه بانک‌ها و آمارهای بانک مرکزی گردآوری شد. از رگرسیون کوانتایل برای بررسی اثرات ناهمگن متغیرها در سطوح مختلف توزیع سودآوری استفاده گردید.یافته‌ها نشان داد اثر متغیرهای مؤثر بر سودآوری در مقادیر کمّی مختلف، ناهمگن و نامتقارن است. مطالبات غیرجاری در مقادیر کمّی پایین با ضریب ۱.۶۱۹- تاثیر قوی‌تری بر بانک‌های کم‌سود داشت، در حالی که رشد نقدینگی در مقادیر کمّی بالا با ضریب ۰.۰۳۴ اثر معنادارتری بر بانک‌های پر‌سود نشان داد. متغیرهای اندازه بانک و تمرکز بازار نیز الگوهای پیچیده‌ای در توزیع سودآوری داشتند. آزمون‌های تقارن و برابری شیب ناهمگنی ضرایب در توزیع سودآوری را تأیید کردند.این تحقیق از لحاظ به کارگیری رگرسیون کوانتایل، بررسی همزمان متغیرهای درون‌بانکی و برون‌بانکی و تمرکز بر دوره نااطمینانی اقتصادی حائز نوآوری است. نتایج بر ضرورت سیاست‌های تفکیکی مبتنی بر سطح سودآوری بانک‌ها تأکید دارد. مدیریت مطالبات غیرجاری برای بانک‌های کم‌سود و بهره‌برداری از فرصت‌های کلان اقتصادی برای بانک‌های پر‌سود پیشنهاد می‌شود. https://aes.basu.ac.ir/article_6512.html محصولات دامی به‌دلیل نقش آن‌ها در تأمین پروتئین و ارزش افزوده بخش کشاورزی، جایگاه ویژه‌ای دارند. با توجه به سهم قابل توجه 86/13 درصدی گوشت قرمز در هزینه‌های خوراکی خانوار، بررسی عوامل موثر بر تغییرات قیمتی آن می-تواند به بهبود تصمیم‌گیری‌ها در زنجیره تامین این محصول مساعدت کند. از این رو، این پژوهش عوامل مؤثر بر تغییرات قیمت گوشت قرمز در ایران طی سالهای 1396 تا 1403 را به صورت ماهانه و با روش خودرگرسیون برداری ساختاری بررسی کرده است. بنابر تحقیقات اخیر، در این پژوهش عامل قیمت گوشت‌قرمز به عنوان متغیر وابسته و عامل‌های قیمت جو، عرضه گوشت قرمز، گوشت وارداتی، درآمد خانوارهای شهری و روستایی، قیمت گوشت مرغ (جایگزین) و نرخ ارز به عنوان متغیرهای مستقل بکار گرفته شد. نتایج توابع واکنش آنی نشان می‌دهد که قیمت گوشت قرمز با تکانه‌های قیمت انتظاری و قیمت جو رابطه‌ای مثبت دارد. همچنین، افزایش واردات در کوتاه‌مدت موجب کاهش قیمت گوشت قرمز می‌شود اما اثر این سیاست در بلندمدت «برگشت» می‌خورد. نتایج آنالیز تجزیه واریانس نشان می‌دهد که انتظارات قیمتی، نرخ ارز و گوشت وارداتی به ترتیب با 33/87، 95/6 و 02/2، بیشترین اثر را در واریانس خطای پیش‌بینی قیمت گوشت قرمز دارند. ا بنابراین پیشنهاد می‌شود که به‌منظور افزایش دسترسی افراد جامعه به گوشت قرمز، سیاست‌ها بر افزایش تولید داخلی متمرکز شده و تامین مالی آن نیز از طریق صرفه‌جویی منابع ارزی برای واردات انجام گیرد. https://aes.basu.ac.ir/article_6568.html اساسا آثار تحریم‌ها (سازوکار ماشه) به‌عنوان یکی از ابزارهای فشار اقتصادی بین‌المللی، تأثیر قابل‌توجهی بر ثبات مالی و عملکرد نظام بانکی ایران دارد. فعالسازی این سازوکار می‌تواند نظام بانکی را از طرق‌های مختلف تضعیف نماید. بر این اساس با توجه به تشدید تحریم‌ها در نظام مالی ایران در سال‌های اخیر، پرسش اصلی این است که تحریم‌ها (سازوکار ماشه) بر اجزای ترازنامه بانک‌ها چه تاثیری دارد؟ هدف پژوهش حاضر بررسی اثر تحریم (سازوکار ماشه) بر اجزای ترازنامه یکی از بانک‌های بزرگ ایران است. بدین منظور این مطالعه از مدل خودتوضیح با وقفه‌های گسترده (ARDL) و رگرسیون حداقل مربعات مقاوم (RLS) بهره گرفته و از داده‌های سری زمانی6 ماهه ترازنامه یکی از بانک‌های بزرگ ایران بین سال‌های 1394 تا 1403 برای متغیرهای سپرده‌های مدت‌دار، سپرده‌های دیداری، هزینه مطالبات خارج از کشور، سود و زیان، تسهیلات دولتی، تسهیلات غیردولتی و مطالبات مشکوکل‌الوصول استفاده کرده است. دلیل استفاده از این روش آن است که بتوانیم تأثیرات تعاملی و پویایی کوتاه‌مدت و بلندمدت را بر یکدیگر در وقفه‌های مختلف به‌خوبی بررسی و تحلیل کنیم. نتایج نشان می‌دهد که تحریم‌ها و فعال‌سازی سازوکار ماشه موجب کاهش معنادار سپرده‌های بلندمدت، افزایش سهم سپرده‌های دیداری، رشد تسهیلات دولتی و در نهایت افزایش مطالبات مشکوک‌الوصول می‌شوند. همچنین یافته‌ها حاکی از آن است که محدودیت‌های ارزی و فشار مالی دولت، ترکیبی از رکود تولید، افزایش هزینه سرمایه و تضعیف اعتماد عمومی به نظام بانکی را به همراه دارد. https://aes.basu.ac.ir/article_6600.html صنعت ایران در دهه‌های اخیر تحت تأثیر عوامل ساختاری، نهادی و محیطی با روندی ناپایدار و پرعدم‌قطعیت روبه‌رو بوده است. وابستگی به بخش‌های انرژی‌محور، ناپایداری سیاستی، ضعف هماهنگی نهادی، محدودیت‌های فناورانه و فشار تحریم‌های بین‌المللی این بخش را آسیب‌پذیر کرده و چشم‌انداز آن را مبهم ساخته است. در چنین شرایطی، سناریونویسی ابزاری کارآمد برای شناسایی مسیرهای محتمل، تحلیل پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌ها و ارائه چارچوبی برای تصمیم‌گیری راهبردی محسوب می‌شود. هدف پژوهش حاضر تدوین سناریوهای سازگار برای آینده صنعت ایران با ترکیب داده‌های کیفی و روش دلفی فازی است. بدین منظور، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ خبره صنعتی انجام و داده‌ها با رویکرد کدگذاری و تحلیل روابط میان کدها بررسی شد. سپس در دو دور دلفی فازی، عوامل کلیدی از نظر اهمیت و تأثیرگذاری اولویت‌بندی گردیدند. نتایج نشان داد چهار عامل ظرفیت نهادی، شدت یا کاهش محدودیت‌های بین‌المللی، مسیر تحول فناورانه و پایداری سیاست‌های کلان اقتصادی بیشترین نقش را در تعیین آینده صنعت ایران دارند. همچنین شکاف اجرایی به‌عنوان یک عدم‌قطعیت بنیادین شناسایی شد که می‌تواند تحقق یا ناکامی سناریوها را رقم بزند. بر پایه ترکیب پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌ها، چهار سناریوی جهش فناورانه، بازآرایی نهادی، توسعه محافظه‌کارانه و فروپاشی صنعتی تدوین گردید. دو عدم‌قطعیت اصلی تعیین‌کننده این سناریوها عبارتند از: ثبات/بی‌ثباتی محیط بین‌المللی و اقتصاد کلان، و میزان پذیرش فناوری‌های نوین. نتایج ملموس این پژوهش برای سیاست‌گذاران شامل اولویت‌بندی پیشران‌هایی مانند رشد و توسعه صنایع و ثبات اقتصادی-بین‌المللی و نیز ارائه چارچوبی برای طراحی سیاست‌های صنعتی انعطاف‌پذیر و مقاوم در برابر عدم‌قطعیت‌های نهادی، فناورانه و محیطی است. https://aes.basu.ac.ir/article_6609.html The extraction of oil and gas resources in the Middle East region is a primary source of income and economic growth. However, these resources have not only failed to drive these countries towards development but have also put pressure on the environment. This research examines the impact of gas extraction on the ecological footprint in the Middle East from 2000 to 2021. The main contribution of this research is applying the spatial panel data method to analyze the environmental spillover effects of gas extraction in the region. The estimated spatial Rho coefficient indicates that the ecological footprint determinants in a country have spillover effects on neighboring countries' environmental quality. This result highlights the necessity of enforcing intra-regional environmental regulations in the Middle East. Moreover, the estimation results show that local natural gas extraction significantly increases environmental degradations in the home country. Therefore, implementing new technologies for energy extraction to reduce the emissions intensity of oil and gas operations, enforcing stricter environmental protection regulations, and adopting policies to reduce the economy's dependence on natural resources can decrease their ever-increasing reliance on natural resources, ultimately improving environmental quality. Additionally, the hypothesis of EKC is rejected in the Middle East region, denoting that environmental preservation policies are not accompanied by an economic acceleration process in the Middle East. They still prioritize economic growth issues over environmental concerns.