مدل‌سازی پویای اثر اصلاح یارانه‌های آب و انرژی در پروژۀ انتقال آب خلیج‌فارس و دریای عمان بر صادرات و ارزش‌افزودۀ بخش‌های اقتصادی ایران با رویکرد پایداری زیست‌محیطی: افق ۱۴۲۵

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

2 استاد گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران (نویسندۀ مسئول).

3 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه باهنر کرمان، کرمان، ایران.

چکیده

با توجه به چالش‌های فزآیندۀ کمبود آب در فلات‌مرکزی و مناطق شرقی ایران، این پژوهش با هدف مدل‌سازی پویای اثر اصلاح یارانه‌های آب و انرژی در پروژۀ انتقال آب خلیج‌فارس بر صادرات و ارزش‌افزودۀ بخش‌های اقتصادی ایران با رویکرد پایداری زیست‌محیطی تا افق ۱۴۲۵ه‍.ش. انجام شده است. در این پژوهش از نرم‌افزار Vensim برای شبیه‌سازی سه سناریوی اصلاح یارانه‌های آب و برق استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که اصلاح یارانه‌ها در کوتاه‌مدت موجب کاهش ارزش‌افزوده در بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن می‌شود. با این‌حال، در میان‌مدت و بلندمدت، این تغییرات می‌تواند منجر به افزایش بهره‌وری، تخصیص مجدد منابع و تغییر ساختار تولید گردد که درنهایت به تقویت صادرات و بهبود جایگاه تجاری ایران کمک خواهد کرد. در سند چشم‌انداز ۱۴۲۵ به‌طور مشخص به توسعۀ پایدار منابع آب و مدیریت بهینۀ انرژی پرداخته شده و یکی از راهکارهای پیشنهادی در اسناد برنامه‌های توسعۀ کشور، اصلاح یارانه‌های آب و انرژی به‌منظور حفظ منابع طبیعی و افزایش بهره‌وری است. این پژوهش تأکید دارد که اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری آب و انرژی، همراه با ملاحظات زیست‌محیطی و مدیریت یکپارچه منابع، شرط لازم برای دستیابی به پایداری اقتصادی و تجاری در افق ۱۴۲۵ است. درنهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که برای تحقق اهداف بلندمدت توسعۀ کشور، اصلاحات یارانه‌ای و تخصیص بهینۀ منابع باید به‌طور هم‌زمان با توجه به ابعاد زیست‌محیطی انجام شود تا بتوان اثرات اقتصادی و تجاری پروژه‌های بزرگ انتقال آب را به بهترین نحو ممکن مدیریت کرد. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Dynamic Modeling of the Impact of Water and Energy Subsidy Reforms in the Persian Gulf and Oman Sea Water Transfer Project on Exports and Added Value of Iran’s Economic Sectors with an Environmental Sustainability Approach: Horizon 2046

نویسندگان [English]

  • Nadia Anjomshoa 1
  • Seyed AbdulMajid Jalaei 2
  • Mehdi Nejati 3
1 PhD student in Economics, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
2 Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran (Corresponding Author).
3 Associate Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده [English]

Given the increasing challenges of water scarcity in the central plateau and eastern regions of Iran, this research aims to dynamically model the impact of water and energy subsidy reforms in the Persian Gulf water transfer project on the export and added value of Iran’s economic sectors, with an environmental sustainability approach, up to the horizon of 2046. The research utilizes Vensim software to simulate three scenarios of water and electricity subsidy reforms. The results indicate that, in the short term, subsidy reforms lead to a decrease in added value in the agricultural, industrial, and mining sectors. However, in the medium and long terms, these changes can result in increased productivity, resource reallocation, and changes in the production structure, ultimately strengthening exports and improving Iran’s trade position. The 2046 vision document specifically addresses the sustainable development of water resources and optimal energy management, with one of the proposed solutions in the country’s development programs being the reform of water and energy subsidies to preserve natural resources and enhance productivity. This research emphasizes that the reform of water and energy pricing policies, along with environmental considerations and integrated resource management, is a prerequisite for achieving economic and commercial sustainability by 2046. Ultimately, the research shows that to achieve the country’s long-term development goals, subsidy reforms and optimal resource allocation must be carried out simultaneously, considering environmental dimensions, to manage the economic and commercial impacts of large-scale water transfer projects effectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dynamic Systems
  • Water Transfer
  • Energy Economics
  • Environmental Sustainability

مراجع

ایرانمنش، سعید؛ صالحی، نوراله؛ و جلایی، سید عبدالمجید، (1397). «بررسی اثر تحریم‌های خارجی بر تراز پرداخت‌های خارجی جمهوری اسلامی ایران: رویکرد سیستم‌های پویا». فصلنامه نظریه­های کاربردی اقتصاد، 8 (2): 106-75. https://doi.org/10.22034/ecoj.2021.11417  
- تابش، علیرضا؛ ساعتی، محمد؛ صمدی، سحر؛ فرهادیان، محمد؛ و کیانی، غلامحسین، (1400). «ارزیابی اقتصادی پروژه ملی نمک‌زدایی و انتقال آب خلیج‌فارس به معادن جنوب شرق ایران با رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه». نشریه سیاست‌گذاری اقتصادی، 13 (25): 143–180. http:// doi.org/10.22034/epj.2021.14676.2110
- تیموری یگانه، مریم، (1401). «مروری بر طرح‏‌های انتقال آب بین حوضه‌‏ای در جهان و تأثیر آن بر عوامل محیط‏زیستی، اقتصادی و اجتماعی». فصلنامه آب و توسعه پایدار، 9 (2): 57–68.  https://doi.org/10.22067/jwsd.v9i2.2202.1121
- حکمت‌نیا، محمد؛ صفدری، مجید؛ و حسینی، سید محمد، (1398). «برآورد و ارزیابی ردپای آب سبز، آبی و خاکستری در تجارت بین‌الملل محصولات کشاورزی ایران». نشریه آبیاری و زهکشی ایران، 14 (2): 446–463. https://idj.iaid.ir/article_110733.html
- رضایی، رضا؛ تقی پور، حسن؛ و شاکر خطیبی، محمد، (1404). «مقایسه سناریوهای پرداخت یارانه انرژی از نظر پیامدهای بهداشتی و زیست محیطی: تأکید بر آلودگی هوا از طریق روش AHP». مجله تصویر سلامت، 16(2): 138-122. https://doi.org/10.34172/doh.2025.11
- صادقی، زین العابدین؛ حری، حمیدرضا؛ و صفی نتاج، مهلا، (1397). «مقایسه اقتصادی شیرین کردن آب خلیج فارس با استفاده از انرژی های نو و فسیلی». اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی، 2(2): 143-171. https://doi.org/10.22054/eenr.2016.8410
- عرب‌پور، ریحانه؛ جلائی اسفندآبادی، عبدالمجید؛ و نجاتی، مهدی، (۱۴۰۳). «بررسی و پیش‌بینی تأثیر قیمت‌گذاری آب بر تغییرات ساختاری در ایران با رهیافت مدل تعادل عمومی قابل محاسبه پویا». فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری، 21 (3): ۳۰–۵۴. https://doi.org/10.22055/jqe.2022.38973.2434
- علیپور نصیرمحله، فرشاد؛ میرعباسی نجف آبادی، رسول؛ و ترابی حقیقی، علی، (1403). «بررسی چالش‌های طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای». فصلنامه آب و توسعه پایدار، 11(3): 27-40. https://doi.org/10.22067/jwsd.v11i3.2410-1375
- فدایی تهرانی، محمد رضا؛ و ابارشی، مریم، (۱۴۰۳). «ارزیابی فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی نمک‌زدایی در سه کشور پیشرو». نشریه علوم و مهندسی آب و فاضلاب، ۹(۱): ۷۱–۸۵. https://doi.org/10.22112/JWWSE.2023.394456.1362
- Alipour Nasirmahaleh, F., Mirabbasi Najafabadi, R. & Torabi Haghighi, A., (2024). “Investigating the Challenges of Inter-Basin Water Transfer Projects”. Water and Sustainable Development, 11(3): 27-40. https://doi.org/10.22067/jwsd.v11i3.2410-1375 (In Persian).
- Arabpour, R., Jalaei Esfandabadi, A. & Nejati, M., (2024). “Investigating and Forecasting the Impact of Water Pricing on Structural Changes in Iran Using a Dynamic Computable General Equilibrium Model”. Quantitative Economics Quarterly, 21(3): 30-54. https://doi.org/10.22055/jqe.2022.38973.2434(In Persian).
- Coulibaly, M., Lopez, J. C. & Smith, R., (2017). “Interbasin Water Transfers and the Size of Regions: An Economic Geography Model”. Journal of Urban Economics, 102: 1-15. https://doi.org/10.1016/j.jue.2016.11.003.
- Fadaei Tehrani, M. R. & Abarshi, M., (2024). “Technical, Economic and Environmental Assessment of Desalination in Three Leading Countries”. Journal of Water and Wastewater Science and Engineering, 9(1): 71-85. https://doi.org/10.22112/JWWSE.2023.394456.1362(In Persian).
- Hekmatnia, M., Safdari, M. & Hosseini, S. M., (2019). “Estimation and Assessment of Green, Blue and Grey Water Footprints in Iran’s International Trade of Agricultural Products”. Iranian Journal of Irrigation and Drainage, 14(2): 446-463. https://idj.iaid.ir/article_110733.html (In Persian).
- Iranmanesh, S., Salehi, N. & Jalaei, S. A., (2018). “Investigating the Effect of Foreign Sanctions on the Balance of Payments of the Islamic Republic of Iran: A System Dynamics Approach”. Applied Economic Theories, 8(2): 75-106. https://doi.org/10.22034/ecoj.2021.11417 (In Persian).
- Jones, E., Qadir, M., van Vliet, M. T. H., Smakhtin, V. & Kang, S.-M., (2019). “The State of Desalination and Brine Production: A Global Outlook”. Science of the Total Environment, 657: 1343-1356. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.12.07.
- Krugman, P., (1990). “Rethinking International Trade”. Cambridge, MA: MIT Press. https://mitpress.mit.edu/books/rethinking-international-trade.
- Liu, Y., Zhang, J., Wang, X. & et al., (2023). “Assessing Environmental, Economic, and Social Impacts of Inter-Basin Water Transfer Projects: A Case Study of the South-to-North Water Diversion Project in China”. Journal of Environmental Management, Article 116745. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.116745.
- Melo Galindo, V. R. M., (2025). “Short-Term Economic Effects of the São Francisco Interbasin Water Transfer Project in Brazil”. Journal of Development and Sustainability Studies, 10(2): 123-145. https://doi.org/10.1016/j.jdsci.2025.02.002.
- Rezaei, R., Taghipour, H. & Shaker Khatibi, M., (2025). “Comparison of Energy Subsidy Payment Scenarios in Terms of Health and Environmental Consequences: Emphasis on Air Pollution Using the AHP Method”. Journal of Health in Disasters, 16(2): 122-138. https://doi.org/10.34172/doh.2025.11 (In Persian).
- Ricardo, D., (1817). “On the Principles of Political Economy and Taxation”. London: John Murray. https://oll.libertyfund.org/title/ricardo-the-principles-of-political-economy-and-taxation.
- Sadeghi, Z., Hari, H. R. & Safi Nataj, M., (2017). “Economic Comparison of Persian Gulf Water Desalination Using Renewable and Fossil Energies”. Environmental Economics and Natural Resources, 2(2): 143-171. https://doi.org/10.22054/eenr.2016.8410 (In Persian).
- Sarrakh, R., Renukappa, S., Suresh, S. & Mushatat, S., (2020). “Impact of Subsidy Reform on the Kingdom of Saudi Arabia’s Economy and Carbon Emissions”. Energy Strategy Reviews, 28: Article 100465. https://doi.org/10.1016/j.esr.2020.10046.
- Sterman, J. D., (2000). “Business Dynamics: Systems Thinking and Modeling for a Complex World”. New York: McGraw-Hill. https://www.mit.edu/~jsterman/businessdynamics.html.
- Tabesh, A., Saati, M., Samadi, S., Farhadian, M. & Kiani, G. H., (2021). “Economic Evaluation of the National Persian Gulf Water Desalination and Transfer Project to the Mines of Southeast Iran Using a Computable General Equilibrium Approach”. Economic Policy Journal, 13(25): 143-180. https://doi.org/10.22034/epj.2021.14676.2110 (In Persian).
- Teymouri Yeganeh, M., (2022). “A Review of Inter-Basin Water Transfer Projects in the World and Their Environmental, Economic and Social Impacts”. Water and Sustainable Development, 9(2): 57-68. https://doi.org/10.22067/jwsd.v9i2.2202.1121 (In Persian).
- United Nations Environment Programme (UNEP), (2020). “Global Environment Outlook 6: Healthy Planet, Healthy People”. Nairobi, Kenya: United Nations Environment Programme.
- Zhao, S., Wang, Y., Li, X. & Zhang, L., (2020). “System Dynamics Model for Evaluating Socio-Economic Impacts of Transboundary Water Resources Allocation in Xinjiang, China”. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(23): 9091. https://doi.org/10.3390/ijerph17239091
فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران
دوره 15، شماره 57
خرداد 1405
صفحه 9-41

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار