فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران

فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران

شکاف سودآوری در نظام بانکی ایران: تحلیل دوگانگی بانک‌های بزرگ و کوچک با رهیافت رگرسیون کوانتایل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید شعبانی 1
کامبیز هژبرکیانی 2
سیدشمس الدین حسینی 3
مرجان دامن کشیده 4
1 گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 گروه اقتصاد بازرگانی، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
4 گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران.
10.22084/aes.2025.31910.3856
چکیده
نظام بانکی به‌عنوان موتور محرک رشد اقتصادی، نقش حیاتی در تخصیص منابع ایفا می‌کند؛ با این‌حال، شکاف سودآوری بین بانک‌های بزرگ و کوچک می‌تواند کارایی این نظام را تحت‌تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف تحلیل شکاف سودآوری و بررسی دوگانگی ساختاری بین بانک‌های بزرگ و کوچک با استفاده از رهیافت رگرسیون کوانتایل انجام شده است. داده‌های مورد استفاده شامل ۲۰۲ مشاهده از ۲۰ بانک ایرانی طی دورۀ ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ه‍.ش. است. یافته‌ها نشان می‌دهد اثر متغیرهای مؤثر بر سودآوری در کوانتایل‌های مختلف، ناهمگن و نامتقارن است. به‌طور مشخص، مطالبات غیرجاری و نسبت سپرده در کوانتایل‌های پایین (بانک‌های کم‌سود) اثر قوی‌تری دارند، درحالی‌که متغیرهای کلان اقتصادی مانند رشد نقدینگی در کوانتایل‌های بالاتر (بانک‌های پر‌سود) تأثیر معنادارتری نشان می‌دهند. نتایج آزمون‌های تقارن و برابری شیب نیز ناهمگنی ضرایب در طول توزیع را تأیید می‌کنند. این مطالعه نشان می‌دهد که مکانیزم تأثیرگذاری عوامل درون‌بانکی و برون‌بانکی بر سودآوری، تابعی از موقعیت بانک در توزیع سودآوری است. این پژوهش بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های تفکیکی مبتنی‌بر سطح سودآوری بانک‌ها تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
شکاف سودآوری
رگرسیون کوانتایل
دوگانگی ساختاری
بانک‌های بزرگ
بانک‌های کوچک
مطالبات غیرجاری
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Profitability Gap in Iran’s Banking System: Study of Large and Small Banks Duality Using Quantile Regression Approach

نویسندگان English

Vahid Shabani 1
Kambiz Hojabr Kiani 2
Seyed Shamseddin Hosseini 3
Marjan Damankeshideh 4
1 Department of Economics, Faculty of Management and Economics, Sciences and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Economics, Faculty of Economics and Political Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. (Corresponding Author).
3 Department of Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
4 Department of Economics, Faculty of Management and Economics, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Iran’s banking system, characterized by structural duality between large state-owned banks and smaller private institutions, experiences persistent profitability gaps that threaten financial stability and efficient resource allocation. Traditional regression methods are unable to identify the heterogeneous effects of determinants across different profitability levels. This study aims to analyze the profitability gap using quantile regression to examine the differential impacts of bank-specific and macroeconomic variables throughout the profitability distribution. This research is crucial for developing targeted policies that address the specific challenges faced by banks at different performance levels. Main Question: How do determinants of bank profitability vary across different quantiles of the profitability distribution? Main Hypothesis: The effects of bank-specific and macroeconomic variables on profitability are heterogeneous and asymmetric across different quantiles. This research employs a quantile regression approach on data from 20 Iranian banks from 2011 to 2023, examining the differential impacts of variables including bank size, loan portfolio, deposits, non-performing loans, and macroeconomic indicators. Results show significant heterogeneity: non-performing loans strongly affect low-profit banks, while liquidity growth significantly impacts high-profit banks. Symmetry and slope equality tests confirm distributional asymmetry. The findings emphasize the necessity of developing tiered regulatory frameworks appropriate to banks’ positions in the profitability distribution.

کلیدواژه‌ها English

Profitability Gap
Quantile Regression
Structural Duality
Banking System
Iran
- باغانی، علی؛ و عابدینی، غزاله، (۱۴۰۴). بررسی عوامل داخلی و خارجی موثر بر سودآوری بانک‌ها. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، ۹(۳۲)، ۳۰۰-۳۱۵. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/3028
- جلیلی‌مرند، علیرضا، (۱۴۰۴). مدل‌سازی رفتار پس‌انداز خانوارهای شهری ایران: شواهدی از رگرسیون چندکی. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، ۱۴(۵۴)، ۱۷۳-۲۰۳. https://doi.org/10.22084/aes.2025.30565.3770
خادمی، سیدرضا؛ نعمت فلیحی پیربست، محمد؛ دالمن پور، احمد و نقی لو، احمد، (۱۳۹۹). بررسی اثرات متغیرهای خاص بانکی و کلان اقتصادی بر سودآوری بانک‌ها. فصلنامه اقتصاد مالی، ۱۳(۵۳)، ۲۱۳-۲۴۶. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383833.1399.14.53.10.2
شعبانی، وحید؛ هژبرکیانی، کامبیز؛ حسینی، سید شمس‌الدین و دامن‌کشیده، مرجان، (۱۴۰۲). الگوسازی توزیع شرطی سودآوری بانک‌ها؛ شواهدی از ایران. اقتصاد و الگوسازی، ۱۴(۲)، ۱۶۱-۲۰۳. https://doi.org/10.48308/jem.2024.233129.1863
شعبانی، وحید؛ هژبرکیانی، کامبیز؛ حسینی، سید شمس‌الدین و دامن‌کشیده، مرجان، (۱۴۰۴). اثر سلامت بانکی بر سودآوری شرطی بانک‌ها؛ شواهدی از ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری. https://doi.org/10.22055/jqe.2025.47417.2647
قربانی، فهمیده؛ دین‌محمدی، مصطفی و جباری، امیر، (۱۳۹۷). بررسی تأثیر ادوار تجاری بر سوددهی بانک‌های دولتی و خصوصی در ایران (طی دوره ۱۳۹۶-۱۳۸۴). بررسی مسائل اقتصاد ایران، ۵(۲)، ۵۳-۷۸. https://journals.ihcs.ac.ir/article_4313.html
کریمی تکانلو، زهرا؛ اصغرپور، حسین و نصیری، حمید، (۱۴۰۴). تحلیل اثر‌پذیری ثبات نظام بانکی از متغیرهای نهادی؛ شواهدی از اقتصاد ایران، رویکرد GMM-SYS. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، ۱۴(۵۴)، ۶۵-۱۰۲. https://doi.org/10.22084/aes.2025.30511.3764
 
References
- Ahmad, M., Khan, R. E. A. & Khan, M. M. (2023). Bank performance and quantile regression: Evidence from emerging economies. Journal of Banking and Finance, 147, 106–123. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2022.106123
- Avgeri, I., Dendramis, Y. & Louri, H. (2021). The Single Supervisory Mechanism and its implications for the profitability of European banks. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 74, 101382. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2021.101382
- Baghani, A. & Abedini, G. (2025). Investigating the Internal and External Factors Affecting Bank Profitability. Journal of New Research Approaches in Management and Accounting, 9(32), 300-315. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/3028 (In Persian)
- Bain, J. S. (1956). Barriers to new competition: Their character and consequences in manufacturing industries. Harvard University Press. http://dx.doi.org/10.4159/harvard.9780674188037
- Berger, A. N. (1995). The profit-structure relationship in banking – tests of market-power and efficient-structure hypotheses. Journal of Money, Credit and Banking, 27(2), 404–431. https://doi.org/10.2307/2077876
- Berger, A. N. & Bouwman, C. H. S. (2013). How does capital affect bank performance during financial crises? Journal of Financial Economics, 109(1), 146–176. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2013.02.008
- Berger, A. N. & Humphrey, D. B. (1997). Efficiency of financial institutions: International survey and directions for future research. European Journal of Operational Research, 98(2), 175–212. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(96)00342-6
- Berger, A. N., Demirgüç-Kunt, A., Levine, R. & Haubrich, J. G. (2004). Bank concentration and competition: An evolution in the making. Journal of Money, Credit and Banking, 36(3), 433–451. https://doi.org/10.1353/mcb.2004.0040
- Berger, A. N., Molyneux, P. & Wilson, J. O. S. (2020). Bank size and financial stability: Does size matter? Journal of Financial Stability, 48, 100–115. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2020.100115
- Canay, I. A. (2011). A simple approach to quantile regression for panel data. The Econometrics Journal, 14(3), 368–386. https://academic.oup.com/ectj/article/14/3/368/5084591
- Chen, L., Wu, X. & Zhang, Y. (2023). Bank profitability and monetary policy shocks: A quantile regression approach. Journal of Financial Stability, 68, 101163. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2023.101163
- Demsetz, H. (1973). Industry structure, market rivalry, and public policy. The Journal of Law and Economics, 16(1), 1–9. https://doi.org/10.1086/466752
- Diamond, D. W. (1984). Financial intermediation and delegated monitoring. The Review of Economic Studies, 51(3), 393–414. https://doi.org/10.2307/2297430
- Ebrahimi, P., Fekete-Farkas, M., Bouzari, P. & Magda, R. (2021). Financial Performance of Iranian Banks from 2013 to 2019: A Panel Data Approach. Journal of Risk and Financial Management, 14(6), 257. https://doi.org/10.3390/jrfm14060257
- Garcia, M. & Lee, S. (2023). Digital transformation and bank profitability: A quantile regression approach. Journal of Financial Innovation, 15(2), 45–67. https://doi.org/10.1016/j.jfi.2023.03.002
- Ghorbani, F., Dinmohammadi, M. & Jabbari, A. (2018). Investigating the Impact of Business Cycles on the Profitability of Public and Private Banks in Iran (During the Period 2005-2017). Iranian Journal of Economic Issues, 5(2), 53-78. https://journals.ihcs.ac.ir/article_4313.html (In Persian)
- Jalili Marand, A., (2025). Modeling the Saving Behavior of Iranian Urban Households: Some Evidence from Quantile Regression. Journal of Applied Economics Studies in Iran, 14(54): 173-203. https://doi.org/10.22084/aes.2025.30565.3770 (In Persian)
- Jarque, C. M. & Bera, A. K. (1987). A test for normality of observations and regression residuals. International Statistical Review, 55(2), 163–172. http://dx.doi.org/10.2307/1403192
- Karimi Tekanlou, Z., Asgharpour, H. & Nasiri, H. (2025). Analysis of the Influence of Institutional Variables on Banking System Stability; Evidence from the Iranian Economy, GMM-SYS Approach. Journal of Applied Economics Studies in Iran, 14(54), 65-102. https://doi.org/10.22084/aes.2025.30511.3764 (In Persian)
- Khademi, S. R., Nemat Filihi Pirbast, M., Dalmanpour, A. & Naghilou, A. (2020). Investigating the Effects of Bank-Specific and Macroeconomic Variables on Bank Profitability. Quarterly Journal of Financial Economics, 13(53), 213-246. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383833.1399.14.53.10.2 (In Persian)
- Koenker, R. (2005). Quantile Regression. Cambridge University Press.
- Koenker, R. & Bassett, G. (1978). Regression quantiles. Econometrica, 46(1), 33–50. https://www.jstor.org/stable/1913643
- Koenker, R. & Bassett, G. (1982). Tests of linear hypotheses and l1 estimation. Econometrica, 50(6), 1577–1583. https://doi.org/10.2307/1913398
- Kydland, F. E. & Prescott, E. C. (1982). Time to build and aggregate fluctuations. Econometrica, 50(6), 1345–1370. https://doi.org/10.2307/1913386
- Leibenstein, H. (1966). Allocative efficiency vs. "X-efficiency". The American Economic Review, 56(3), 392–415. http://www.jstor.org/stable/1823775
- Machado, J. A. F. & Santos Silva, J. M. C. (2019). Quantiles via moments. Journal of Econometrics, 213(1), 145–173. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2019.04.009
- Maddala, G. S. & Wu, S. (1999). A comparative study of unit root tests with panel data and a new simple test. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(S1), 631–652. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1468-0084.0610s1631
- Maside-Sanfiz, J. M., Iglesias-Casal, A., Mazahreh, Q. A. S. & López-Andión, C. (2025). Market structure and technical efficiency of banks in the MENA region. Sage Open, 15(2). https://doi.org/10.1177/21582440251324792
- Mishkin, F. S. (1995). The economics of money, banking, and financial markets (4th ed.). HarperCollins College Publishers.
- Modigliani, F. & Miller, M. H. (1963). Corporate income taxes and the cost of capital: A correction. The American Economic Review, 53(3), 433–443. https://www.jstor.org/stable/1809167
- Newey, W. K. & Powell, J. L. (1987). Asymmetric least squares estimation and testing. Econometrica, 55(4), 819–847. https://doi.org/10.2307/1911031
- Selcuk, C. (2025). Asymmetric information and credit rationing in a model of search. Games, 16(1), 1. https://doi.org/10.3390/g16010001
- Shabani, V., Hojbar kiani, K., Hosseini, S. S. & Damankeshideh, M. (2023). Modeling the Conditional Distribution of Bank Profitability; Evidence from Iran. Journal of Economics and Modeling, 14(2), 161-203. https://doi.org/10.48308/jem.2024.233129.1863 (In Persian)
- Shabani, V., Hojbar kiani, K., Hosseini, S. S. & Damankeshideh, M. (2025). The Effect of Bank Health on Conditional Profitability of Banks; Evidence from Iran. Quarterly Journal of Quantitative Economics. https://doi.org/10.22055/jqe.2025.47417.2647 (In Persian)
- Silberston, A. (1972). Economies of scale in theory and practice. The Economic Journal, 82(325s), 369–391. https://doi.org/10.2307/2229946
- Stiglitz, J. E. & Weiss, A. (1981). Credit rationing in markets with imperfect information. The American Economic Review, 71(3), 393–410. http://www.jstor.org/stable/1802787
فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران
دوره 15، شماره 58
تابستان 1405
صفحه 117-146