دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Dynamic Modeling of the Impact of Water and Energy Subsidy Reforms in the Persian Gulf and Oman Sea Water Transfer Project on Exports and Added Value of Iran’s Economic Sectors with an Environmental Sustainability Approach: Horizon 2046 مدل‌سازی پویای اثر اصلاح یارانه‌های آب و انرژی در پروژۀ انتقال آب خلیج‌فارس و دریای عمان بر صادرات و ارزش‌افزودۀ بخش‌های اقتصادی ایران با رویکرد پایداری زیست‌محیطی: افق ۱۴۲۵ 9 41 6626 10.22084/aes.2025.31361.3814 FA نادیا انجم شعاع دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0002-7944-8267 سید عبدالمجید جلائی استاد گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-8154-9123 مهدی نجاتی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0003-4103-869X Journal Article 2025 07 30 Given the increasing challenges of water scarcity in the central plateau and eastern regions of Iran, this research aims to dynamically model the impact of water and energy subsidy reforms in the Persian Gulf water transfer project on the export and added value of Iran’s economic sectors, with an environmental sustainability approach, up to the horizon of 2046. The research utilizes Vensim software to simulate three scenarios of water and electricity subsidy reforms. The results indicate that, in the short term, subsidy reforms lead to a decrease in added value in the agricultural, industrial, and mining sectors. However, in the medium and long terms, these changes can result in increased productivity, resource reallocation, and changes in the production structure, ultimately strengthening exports and improving Iran’s trade position. The 2046 vision document specifically addresses the sustainable development of water resources and optimal energy management, with one of the proposed solutions in the country’s development programs being the reform of water and energy subsidies to preserve natural resources and enhance productivity. This research emphasizes that the reform of water and energy pricing policies, along with environmental considerations and integrated resource management, is a prerequisite for achieving economic and commercial sustainability by 2046. Ultimately, the research shows that to achieve the country’s long-term development goals, subsidy reforms and optimal resource allocation must be carried out simultaneously, considering environmental dimensions, to manage the economic and commercial impacts of large-scale water transfer projects effectively. با توجه به چالش‌های فزآیندۀ کمبود آب در فلات‌مرکزی و مناطق شرقی ایران، این پژوهش با هدف مدل‌سازی پویای اثر اصلاح یارانه‌های آب و انرژی در پروژۀ انتقال آب خلیج‌فارس بر صادرات و ارزش‌افزودۀ بخش‌های اقتصادی ایران با رویکرد پایداری زیست‌محیطی تا افق ۱۴۲۵ه‍.ش. انجام شده است. در این پژوهش از نرم‌افزار Vensim برای شبیه‌سازی سه سناریوی اصلاح یارانه‌های آب و برق استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که اصلاح یارانه‌ها در کوتاه‌مدت موجب کاهش ارزش‌افزوده در بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن می‌شود. با این‌حال، در میان‌مدت و بلندمدت، این تغییرات می‌تواند منجر به افزایش بهره‌وری، تخصیص مجدد منابع و تغییر ساختار تولید گردد که درنهایت به تقویت صادرات و بهبود جایگاه تجاری ایران کمک خواهد کرد. در سند چشم‌انداز ۱۴۲۵ به‌طور مشخص به توسعۀ پایدار منابع آب و مدیریت بهینۀ انرژی پرداخته شده و یکی از راهکارهای پیشنهادی در اسناد برنامه‌های توسعۀ کشور، اصلاح یارانه‌های آب و انرژی به‌منظور حفظ منابع طبیعی و افزایش بهره‌وری است. این پژوهش تأکید دارد که اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری آب و انرژی، همراه با ملاحظات زیست‌محیطی و مدیریت یکپارچه منابع، شرط لازم برای دستیابی به پایداری اقتصادی و تجاری در افق ۱۴۲۵ است. درنهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که برای تحقق اهداف بلندمدت توسعۀ کشور، اصلاحات یارانه‌ای و تخصیص بهینۀ منابع باید به‌طور هم‌زمان با توجه به ابعاد زیست‌محیطی انجام شود تا بتوان اثرات اقتصادی و تجاری پروژه‌های بزرگ انتقال آب را به بهترین نحو ممکن مدیریت کرد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6626_3483e5ec0489e5c394b028ec4e81f3e1.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 The Impact of Income Tax and Capital Tax Shocks on Household Welfare in Iran: A Dynamic Stochastic General Equilibrium Approach تأثیر شوک‌های مالیات بر درآمد و مالیات بر سرمایه بر رفاه خانوارها در ایران: رویکرد تعادل عمومی تصادفی پویا 43 76 6627 10.22084/aes.2025.30487.3763 FA مصطفی لطفی پارسا دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. 0009-0007-3607-6639 سیداحسان حسینی دوست استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-7199-8734 محمدحسن فطرس استاد گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. رضا معبودی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران. 0000-0003-4273-5200 Journal Article 2025 02 02 Tax is one of the important economic variables that affects the economic well-being of households through its impact on consumption, investment, income distribution, and the quality and quantity of public services. Historically, due to the existence of oil revenues, the government has relied less on tax revenues. However, especially in recent years, for various reasons, including sanctions, the majority of government spending is financed by taxes. Therefore, it is necessary to analyze the effect of paying taxes on household welfare. Given the importance of the issue, the present study uses a dynamic stochastic general equilibrium approach to examine the impact of government tax revenue shocks (including direct taxes) on the economic well-being of Iranian households in the period 1971-2023. The findings show that shocks in the formal income tax and profit tax lead to a decrease in the economic well-being of households. However, the effect of income tax on the reduction of household economic well-being is greater than that of profit tax. Imposing a profit tax reduces profitability and reduces the ability of companies to make productive investments. Reducing productive investment through reduced employment and economic growth reduces the economic well-being of households. However, taxing income leads to increased production costs. With the increase in production costs, on the one hand, the production of goods and services and employment decrease, which results in a decrease in household welfare. On the other hand, increasing production costs causes firms to transfer part of the tax burden to consumers by increasing the price of goods and services in order to compensate for lost profits, which is accompanied by a further decrease in the quality of life and household welfare. Therefore, since the results of the study show that income tax will reduce household welfare more severely than profit tax, it is recommended that the income tax rate be reduced and profit tax be increased, and the government, while increasing the efficiency of tax collection, should allocate a greater share of resources from tax collection to productive activities, improve the country’s educational and health infrastructure, and regularly evaluate the effectiveness of welfare programs, thereby improving the quality of life of households. مالیات یکی از متغیرهای مهم اقتصادی است که ازطریق تأثیر بر مصرف، سرمایه‌گذاری، توزیع درآمد و کیفیت و کمّیت ارائه خدمات عمومی، رفاه اقتصادی خانوارها را متأثر می‌سازد. به‌طور تاریخی و به‌دلیل وجود درآمدهای نفتی، تکیۀ دولت روی درآمدهای مالیاتی کمتر بوده است. لکن و به‌ویژه در سال‌های اخیر به‌دلایل مختلف ازجمله تحریم‌ها بخش عمدۀ هزینه‌های دولت از محل مالیات‌ها تأمین می‌گردد؛ لذا واکاوی اثر پرداخت مالیات روی رفاه خانوارها ضروری می‌نماید. باتوجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تعادل عمومی تصادفی پویا تأثیر تکانۀ درآمدهای مالیاتی دولت (شامل: مالیات‌های مستقیم) را بر رفاه اقتصادی خانوارهای ایرانی در دورۀ 1402-1350 بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند بروز شوک در مالیات بر درآمد بخش رسمی و مالیات بر سود به کاهش رفاه اقتصادی خانوارها می‌انجامند. اما، میزان اثرگذاری مالیات بردرآمد بر کاهش رفاه اقتصادی خانوارها نسبت به مالیات بر سود بیشتر است. وضع مالیات بر سود سبب کاهش سودآوری و کاهش توانایی سرمایه‌گذاری مولد در شرکت‌ها می‌شود. کاهش سرمایه‌گذاری مولد ازطریق کاهش اشتغال و رشد اقتصادی، رفاه اقتصادی خانوارها را کاهش می‌دهد. اما، اخذ مالیات از درآمد به افزایش هزینه‌های تولید منجر می‌شود. با افزیش هزینۀ تولید، از یک‌سوی تولید کالا و خدمات و اشتغال کاهش می‌یابد که پی‌آمد آن کاهش رفاه خانوار است. از سوی دیگر، افزایش هزینه‌تولید باعث می‌شود بنگاه‌ها به‌منظور جبران سود از دست رفته، بخشی از بار مالیاتی را ازطریق افزایش قیمت کالا و خدمات به مصرف‌کننده منتقل کنند که با کاهش بیشتر کیفیت زندگی و رفاه خانوار همراه است؛ بنابراین، از آنجایی‌که نتایج پژوهش نشان می‌دهد، مالیات بر درآمد نسبت به مالیات بر سود با شدت بیشتری رفاه خانوار را کاهش خواهد داد؛ لذا توصیه می‌گردد نرخ مالیات بر درآمد کاهش و مالیات بر سود افزایش یابد و دولت ضمن افزایش کارآیی جمع‌آوری مالیات با اختصاص سهم بیشتری از منابع حاصل از دریافت مالیات به فعالیت‌های مولد، ارتقا زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی کشور و ارزیابی منظم اثربخشی برنامه‌های رفاهی، کیفیت زندگی خانوارها را ارتقا بخشد.   https://aes.basu.ac.ir/article_6627_0224cd598e48c5041c7947fd5cb20d53.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Optimal Monetary Policy Analysis Under Exchange‑Rate Shocks: Reframing Inflation, Output, and Exchange‑Rate Stability Objectives within a DSGE Framework تحلیل سیاست پولی بهینه در مواجهه با شوک‌های نرخ ارز: بازآرایی اهداف تورم، تولید و ثبات ارزی بارویکرد تعادل عمومی پویای‌تصادفی 77 113 6513 10.22084/aes.2026.31635.3836 FA حسن نراقی دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. 0009-0005-8863-7886 احمد سرلک استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-7237-2880 سید فخرالدین فخر حسینی دانشیار گروه مدیریت مالی، دانشکدۀ مدیریت، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. 0000-0001-5955-1913 مریم شریف نژاد استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. 0000-0002-7199-2946 Journal Article 2025 09 28 This study examines monetary policy responses to exchange rate fluctuations in the Iranian economy, with a focus on the optimal design of policy under macroeconomic shocks. A Dynamic Stochastic General Equilibrium (DSGE) model is developed and calibrated to capture Iran’s economic structure, institutional features, and behavioral patterns. The model describes interactions among households, firms, the public sector, and the monetary authority within an open-economy framework and incorporates multiple domestic and external shock sources. Using quarterly data from 2006Q1 to 2023Q4, the dynamic responses of key macroeconomic variables to structural shocks—such as productivity, exchange rate, and liquidity shocks—are analyzed through simulation methods. The results show that these shocks exert significant effects on output, inflation, and asset prices through various transmission channels. From a policy perspective, the findings suggest that placing a greater weight on inflation stabilization in the monetary policy rule helps reduce the spillover effects of shocks on real activity and financial markets, though it increases interest rate volatility. Overall, the results highlight the importance of balancing inflation control and output stabilization in an oil-dependent economy exposed to substantial exchange rate fluctuations. این پژوهش چگونگی واکنش سیاست پولی به نوسانات نرخ ارز در بستر اقتصاد ایران مورد واکاوی و ارزیابی قرار می‌دهد و تلاش می‌شود پیامدهای بهینه‌سازی تصمیمات پولی در مواجهه با شوک‌های کلان تحلیل شود. برای دستیابی به این هدف، یک مدل تعادل عمومی پویای تصادفی (DSGE) توسعه داده شده است که پارامترهای آن متناسب با ساختار اقتصادی، ویژگی‌های نهادی و الگوهای رفتاری غالب در اقتصاد ایران تنظیم شده‌اند. این مدل، رفتار متقابل عوامل اصلی اقتصاد شامل خانوارها، بنگاه‌ها، بخش عمومی و مقام پولی را در قالب یک اقتصاد باز به تصویر می‌کشد و منابع مختلف بی‌ثباتی داخلی و خارجی را به‌طور هم‌زمان دربر می‌گیرد. برمبنای داده‌های فصلی طی بازۀ ۱۳۸۵:۱ تا ۱۴۰۲:۴، واکنش پویای متغیرهای کلان نسبت به مجموعه‌ای از اختلالات ساختاری ازجمله شوک‌های بهره‌وری، تغییرات نرخ ارز و تحولات حجم نقدینگی ازطریق شبیه‌سازی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که این تکانه‌ها اثرات معناداری بر سطح فعالیت اقتصادی، تورم و ارزش دارایی‌ها برجای می‌گذارند و کانال‌های انتقال متعددی را در اقتصاد فعال می‌سازند. یافته‌های سیاستی نشان می‌دهد که افزایش اهمیت هدف کنترل تورم در قاعدۀ سیاست پولی، می‌تواند شدت سرریز شوک‌ها به بخش واقعی و بازارهای مالی را تعدیل کند؛ هرچند این انتخاب سیاستی با افزایش ناپایداری نرخ بهره همراه است. تمایز اصلی این پژوهش در ارائه یک چارچوب تحلیلی یکپارچه برای ارزیابی هم‌زمان شوک‌های کلان در یک اقتصاد وابسته به نفت نهفته است؛ رویکردی که در مطالعات تجربی مرتبط با اقتصاد ایران کمتر به آن پرداخته شده است. درنهایت، نتایج تأکید می‌کنند که دستیابی به ثبات پایدار اقتصاد کلان مستلزم ایجاد موازنه‌ای دقیق میان مهار تورم و حمایت از پویایی تولید است، به‌ویژه در محیطی که نوسانات نرخ ارز نقش تعیین‌کننده‌ای در فرآیند انتقال تکانه‌ها ایفا می‌کند.  https://aes.basu.ac.ir/article_6513_3bff829dde3583558708865f6de7be37.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 The Effect of the Urban Family Physician Program on Out-of-Pocket Health Spending in Iran: Evidence from a Quasi-Experimental Difference-in-Differences Analysis ارزیابی اثر اجرای برنامۀ پزشک خانوادۀ شهری بر پرداخت مستقیم از جیب خانوارهای ایرانی: یک تحلیل شبه‌آزمایشی تفاوت در تفاوت‌ها 115 145 6621 10.22084/aes.2025.31507.3827 FA بهناز مهرجو دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه توسعه و برنامه‌ریزی اقتصادی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0000-7148-8152 سجاد فرجی دیزجی دانشیار گروه توسعه و برنامه‌ریزی اقتصادی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-8413-4580 سید محمد کریمی دانشیار دانشکدۀ بهداشت عمومی و علوم اطلاعات، دانشگاه لوییویل، لوییویل، آمریکا. 0000-0002-3796-8141 عباس عصاری آرانی دانشیار گروه توسعه و برنامه‌ریزی اقتصادی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-4995-867X Journal Article 2025 09 06 High out-of-pocket (OOP) health expenditures remain a major challenge in Iran’s health system, exposing households to catastrophic health spending and impoverishment. A key policy initiative to mitigate this financial burden has been the implementation of the Urban Family Physician Program (UFPP), launched as a pilot in the provinces of Fars and Mazandaran in 2012. Using household income and expenditure survey data and applying a quasi-experimental difference-in-differences (DID) approach, this study evaluates the program’s effect on urban households’ health expenditures. Fars province was designated as the intervention group, while several provinces with similar pre-intervention expenditure trends served as controls. To enhance estimation validity, control provinces were selected through a multi-stage process, and the parallel trends assumption was verified using visual inspections, placebo tests, and pre-intervention slope analyses. Results show that, after the implementation of the UFPP, average household OOP health spending in Fars was about 1.7 million rials lower (in 2014 constant prices) than in the control provinces. Additional results indicate that household income, education level of the household head, and demographic composition had meaningful effects on OOP expenditures. The findings suggest that the UFPP reduced the financial burden of healthcare and enhanced financial protection among urban households. However, sustaining these gains requires stable financing mechanisms and improvements in the quality of primary care services. پرداخت مستقیم از جیب (OOP) در نظام سلامت ایران سهم بالایی از هزینه‌های خانوار را به خود اختصاص داده و آنان را در معرض هزینه‌های کمرشکن و فقر سلامت قرار می‌دهد. یکی از سیاست‌های کلیدی برای کاهش این بار مالی، اجرای برنامۀ پزشک خانوادۀ شهری است که از سال ۱۳۹۱ به‌صورت پایلوت در دو استان فارس و مازندران، آغاز شد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از داده‌های طرح هزینه و درآمد خانوار و به‌کارگیری روش شبه‌آزمایشی تفاوت در تفاوت‌ها (DID)، اثر این برنامه را بر مخارج سلامت خانوارهای شهری بررسی می‌کند. در این مطالعه، استان فارس به‌عنوان گروه مداخله و چند استان مشابه از نظر روند پیش‌مداخله به‌عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. برای افزایش اعتبار برآورد، استان‌های کنترل با روش چندمرحله‌ای انتخاب و فرض روندهای موازی با آزمون‌های بصری، پلاسیبو و بررسی شیب‌های پیش‌مداخله تأیید شد. نتایج نشان‌داد که پس از اجرای برنامه، پرداخت مستقیم خانوارهای استان فارس به‌طور متوسط حدود ۱.۷ میلیون ریال (به قیمت ثابت سل 1393)، کمتر از استان‌های کنترل بوده و این کاهش در سطح اطمینان ۹۹% معنادار است. تحلیل متغیرهای کنترلی نیز نشان‌داد که عواملی مانند سواد سرپرست خانوار، درآمد خانوار و ساختار جمعیتی بر میزان هزینه‌های سلامت اثرگذارند. یافته‌ها حاکی از آن است که برنامۀ پزشک خانوادۀ شهری توانسته است بار مالی سلامت را کاهش داده و حفاظت مالی خانوارها را تقویت کند. با این‌حال، پایداری این اثر نیازمند تأمین منابع مالی پایدار و ارتقای کیفیت خدمات مراقبت‌های اولیه است.  https://aes.basu.ac.ir/article_6621_d4df7b6239c425d8cc897411ef11abe7.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 The Impact of BRICS Plus Membership on Iran’s Economic Development Indicators (The GTAP Approach) تأثیر عضویت در گروه بریکس پلاس بر شاخص‌های توسعۀ اقتصادی ایران (رهیافت پروژۀ تحلیل تجارت جهانی) 147 186 6628 10.22084/aes.2025.31534.3826 FA آرش یاوری‌فر دانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0000-7848-2968 علی امامی میبدی استاد گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-4823-4151 تیمور محمدی استاد گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0000-0001-9665-4778 Journal Article 2025 09 05 The BRICS Plus, encompassing about 45 percent of the world’s population, 26 percent of geographical area, 17 percent of global trade, and nearly 32 percent of world GDP based on purchasing power parity, holds a significant position in the international economy. Iran’s official membership in BRICS, as an emerging economic and geopolitical alliance, has the potential to exert meaningful and multidimensional effects on the country’s macroeconomic indicators. A review of previous studies shows that no independent research has yet been conducted on the implications of Iran’s accession to BRICS Plus. This study employs a multi-regional Computable General Equilibrium (CGE) model based on the Global Trade Analysis Project (GTAP, version 10) database to examine the impact of reciprocal tariff reductions between Iran and BRICS Plus members under gradual scenarios (10 to 100 percent). The analysis focuses on key variables such as GDP, household income, inflation, and overall welfare. The findings indicate that Iran’s integration into BRICS Plus and the reduction of trade tariffs can, while offsetting part of the losses caused by economic sanctions, lead to higher real GDP, improved household income, lower inflation, and enhanced welfare. Accordingly, it is recommended that policymakers, particularly in the industry and mining sectors, design short-term programs for trade liberalization with BRICS Plus members to take advantage of their industrial and technological capacities (especially those of China, India, and Russia). Such an approach could contribute to greater productivity in Iran’s industrial and mining sectors and foster growth in indicators such as exports, investment, employment, and value added. گروه بریکس پلاس با دربرگرفتن حدود ۴۵% از جمعیت جهان، 26% از مساحت جغرافیایی، 17% از تجارت جهانی و نزدیک به ۳۲% از تولید ناخالص داخلی برحسب برابری قدرت خرید، جایگاهی مهم در اقتصاد بین‌الملل دارد. عضویت رسمی ایران در بریکس، به‌عنوان یک پیمان نوظهور اقتصادی و ژئوپولیتیکی، ظرفیت آن را دارد که آثار معنادار و چندبُعدی بر شاخص‌های کلان اقتصادی کشور برجای گذارد. مرور پیشینه نشان می‌دهد که تاکنون پژوهش مستقلی دربارۀ پیامدهای عضویت ایران در بریکس پلاس انجام نشده است. این مطالعه با بهره‌گیری از مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر چندمنطقه‌ای و داده‌های استخراج‌شده از پایگاه پروژۀ تحلیل تجارت جهانی نسخه 10، تأثیر کاهش متقابل تعرفه‌های تجاری میان ایران و اعضای بریکس پلاس را در سناریوهای کاهش تدریجی (۱۰ تا ۱۰۰%) تعرفه‌های تجاری بر متغیرهای تولید ناخالص داخلی، درآمد خانوارها، نرخ تورم و رفاه کل بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که کاهش تعرفه‌های تجاری ناشی از عضویت ایران در بریکس پلاس، ضمن جبران بخشی از زیان‌های ناشی از تحریم‌های اقتصادی، به افزایش تولید ناخالص داخلی واقعی، ارتقای درآمد خانوارها، کاهش تورم و بهبود سطح رفاه منجر می‌شود. بر این‌اساس، توصیه می‌شود سیاست‌گذاران حوزۀ تجارت خارجی، به‌ویژه در بخش صنعت و معدن، با طراحی برنامه‌های کوتاه‌مدت برای آزادسازی تجاری با اعضای بریکس پلاس، زمینۀ بهره‌گیری از ظرفیت‌های صنعتی و فناورانه این کشورها (به‌ویژه چین، هند و روسیه) را فراهم آورند. چنین رویکردی می‌تواند به افزایش بهره‌وری بخش صنعت و معدن ایران و رشد شاخص‌هایی مانند: صادرات، سرمایه‌گذاری، اشتغال و ارزش افزوده بینجامد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6628_1c336b8080f82bcc2cd2499b4c57261d.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Dynamic Analysis of the Economic Effects of Wheat Pricing Policy in Iran: Application of Censored Quantile Autoregressive Method تحلیل پویای اثرات اقتصادی سیاست قیمتی گندم در ایران: کاربرد روش خودرگرسیون کوانتیل سانسورشده 187 209 6622 10.22084/aes.2025.31142.3805 FA راحله شایگان دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0009-0004-8521-6595 ابراهیم مرادی دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-1408-1716 Journal Article 2025 06 16 this study investigates the dynamic effects of wheat price support policies in Iran, with a specific focus on their impact on market price fluctuations. The primary objective is to assess the effectiveness of guaranteed price policies in stabilizing wheat prices and their long-term consequences for the wheat market. Employing a Censored Quintile Autoregressive (CQAR) model and comprehensive wheat price data spanning 1989 to 2024 (1368-1403 Persian calendar), this research examines how support policies influence price distribution in both short and long terms. The study also utilizes Monte Carlo simulation techniques to evaluate different price support scenarios findings reveal that price support policies significantly mitigate price volatility, particularly in lower quintiles (0.1 and 0.3) of the price distribution, government interventions through guaranteed purchases and strategic reserves demonstrate dynamic effects: Short-term, Prevent sharp price declines. Long-term: Create downward pressure when releasing reserves. More aggressive support scenarios (e.g., 12% price supports) achieve greater stability but at significantly higher fiscal costs. While current policies have successfully stabilized Iran’s wheat market, the study recommends policy revisions to better balance agricultural support with fiscal sustainability. Critical recommendations include precision targeting of support measures toward vulnerable farmers, Cost-based pricing that reflects actual production expenses advanced monitoring systems to track domestic and international market dynamics. The research concludes that data-driven, adaptive price support mechanisms are essential for simultaneously achieving food security objectives and safeguarding farmer welfare. پژوهش حاضر، به تحلیل پویای اثرات سیاست‌های حمایت قیمتی گندم در ایران پرداخته است، با تمرکز بر تأثیر این سیاست‌ها بر نوسانات قیمت بازار، هدف اصلی، ارزیابی کارایی سیاست‌های قیمت تضمینی در کاهش نوسانات قیمت و تأثیرات بلندمدت آن بر بازار گندم است. در این پژوهش، با استفاده از مدل خودرگرسیون کوانتیل سانسور شده ( CQAR) و داده‌های فصلی قیمت گندم (از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳)، تأثیر سیاست‌های حمایتی بر توزیع قیمت‌ها در کوتاه‌مدت و بلندمدت بررسی شد. همچنین، از روش‌های شبیه‌سازی «مونت کارلو» برای پیش‌بینی اثرات سناریوهای مختلف حمایت قیمتی استفاده گردید. نتایج نشان‌داد که سیاست حمایت قیمتی به‌طور معناداری، به‌ویژه در چندک‌های پایین توزیع قیمت نوسانات قیمت را کاهش داده است. مداخلۀ دولت از طریق خرید تضمینی و ذخیره‌سازی، اثرات پویایی بر قیمت دارد. در کوتاه‌مدت از کاهش شدید قیمت جلوگیری می‌کند، اما آزادسازی ذخایر در بلندمدت فشار نزولی بر قیمت وارد می‌نماید. سناریوهای حمایت قیمتی بالاتر (مانند ۱۲%)، نوسانات را بیشتر کاهش می‌دهند، اما هزینه‌های مالی سنگینی برای دولت به‌همراه دارند. سیاست‌های فعلی حمایت قیمتی در تثبیت بازار گندم مؤثر بوده‌اند، اما نیاز به بازنگری دارند تا بین حمایت از کشاورزان و پایداری مالی دولت تعادل ایجاد شود. تمرکز حمایت‌ها بر کشاورزان و تنظیم قیمت‌های تضمینی بر اساس هزینه‌های واقعی تولید، ایجاد سیستم پویای پایش قیمت و عرضه برای پاسخ‌‌گویی به نوسانات داخلی و جهانی پیشنهاد می‌گردد. در نهایت، این مطالعه نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایت قیمتی باید با رویکردی پویا و مبتنی‌بر داده‌ها طراحی شوند تا هم‌زمان امنیت غذایی و رفاه کشاورزان را تأمین کنند.  https://aes.basu.ac.ir/article_6622_4d0505284ac5049b4167eb7ebfe0791b.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Regional Market Regulation in Iran: A Conceptual and Operational Framework for Crisis Conditions تنظیم بازار منطقه‌ای در ایران؛ الگوی مفهومی و اجرایی در شرایط بحران 211 239 6479 10.22084/aes.2026.31601.3832 FA علیرضا گرشاسبی دانشیار مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، تهران، ایران. 0009-0004-3829-2413 صادق داداشی مربی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی 0009-0001-8821-6281 سمیه نعمت اللهی استادیار مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0009-0007-3896-9991 Journal Article 2025 09 21 Frequent disruptions in the supply of essential goods, intensified by economic sanctions and the recent 12-day regional war, have highlighted the structural fragility of Iran’s market regulation system and the need for more resilient governance arrangements. Despite extensive government intervention, the absence of an explicit and coherent model for regional market regulation remains a critical gap. This study addresses this deficiency by proposing a conceptual and operational framework that links national policymaking with regional and provincial capacities to improve both equity and efficiency in essential goods markets. The research adopts a three-phase methodological design. In the first phase, regional units were delineated using demographic, productive, and infrastructural indicators, drawing on domestic planning documents and relevant international experiences. In the second phase, key indicators related to supply capacity, demand conditions, storage, and distribution infrastructure were identified and weighted through expert consensus, employing the Delphi method and the Analytic Hierarchy Process (AHP) based on inputs from nine specialists. In the third phase, a Composite Index (CI) was constructed to evaluate and rank alternative regionalization scenarios across four dimensions: productive and infrastructural balance, population homogeneity, spatial distribution of strong provinces, and managerial concentration. The results indicate that a five-region configuration provides the most effective balance among efficiency, equity, and administrative feasibility, outperforming both more centralized and more fragmented alternatives. This configuration enables clearer allocation of responsibilities and strengthens coordination among governance levels. Accordingly, the study advances a three-tier governance framework comprising national leadership and policy direction, regional coordination and decision-making, and provincial-level execution. By systematizing regional market regulation within a multi-level governance structure, this study contributes to the literature on crisis management and regulatory governance. Practically, the proposed model enhances the resilience of essential goods markets under both normal and crisis conditions and offers a scalable foundation for future, commodity-specific operationalization in Iran and other developing economies. اختلال‌های مکرر در بازار کالاهای اساسی و آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین، به‌ویژه در شرایط بحرانی ناشی از تحریم‌ها و جنگ‌های‌ منطقه‌ای اخیر، ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های سیاست‌گذاری بازار را آشکار ساخته است. مسأله اصلی این پژوهش، فقدان الگویی بومی برای تنظیم بازار منطقه‌ای در ایران است؛ الگویی که بتواند ظرفیت‌های منطقه‌ای را با سیاست‌گذاری ملی پیوند دهد و کارآمدی تنظیم بازار را ارتقا بخشد. این پژوهش با هدف طراحی الگوی مفهومی تنظیم بازار منطقه‌ای انجام شده است. ابتدا با مرور ادبیات نظری و پیشینه مطالعات، الگوی مفهومی سه سطحی (مدیریت بحران، برنامه‌ریزی منطقه‌ای و تنظیم بازار) شناسایی و در سه گام دنبال شد: منطقه‌بندی کشور بر اساس شاخص‌های جمعیتی، تولیدی و زیرساختی؛ استخراج و وزن‌دهی شاخص‌ها با بهره‌گیری از تحلیل داده‌های آماری و اجماع خبرگان (روش دلفی) و تحلیل سلسه مراتبی و در نهایت طراحی شاخص ترکیبی برای رتبه‌بندی گزینه‌های منطقه‌بندی. یافته‌ها نشان می‌دهد که در میان گزینه‌های مختلف، الگوی پنج‌منطقه‌ای بیشترین توازن را میان ابعاد کارآمدی، عدالت و قابلیت اجرا برقرار می‌کند. این الگو توانست ضمن توزیع متوازن ظرفیت‌های تولیدی و زیرساختی، همگنی نسبی جمعیت و پراکندگی منطقی استان‌های قوی را تضمین نماید و از مزیت تمرکز مدیریتی بیشتری برخوردار گردد. بر پایه نتایج، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران با تکیه بر این الگوی مفهومی و عملیاتی، سازوکاری چندسطحی برای تنظیم بازار طراحی کنند؛ به‌گونه‌ای که سطح ملی راهبری، سطح منطقه‌ای هماهنگی و سطح استانی اجرا را بر عهده گیرد. این الگو می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای تاب‌آوری بازار کالاهای اساسی در ایران  در شرایط بحران باشد.  https://aes.basu.ac.ir/article_6479_0a716fe8c7745e51a3185fc8be6ca23a.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Examining the Impact of the Closure of the Strait of Hormuz on the Volatility of Major Global Stock Market Indices بررسی تأثیر انسداد تنگۀ هرمز بر نوسانات شاخص‌های مهم بورس جهانی 241 270 6623 10.22084/aes.2026.32474.3898 FA سید عبداله رضوی دانشیار گروه اقتصاد نفت و دیپلماسی انرژی، دانشکدۀ نفت تهران، دانشگاه صنعت نفت، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-7253-7411 سمیرا بصیری زاده کارشناسی‌ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0009-0000-9873-8908 Journal Article 2026 04 21 The Strait of Hormuz, as one of the world’s most important geoeconomic corridors, plays a key role in energy transportation and in shaping expectations in international financial markets. This study examines the impact of a blockage of the Strait of Hormuz on the volatility of major global stock market indices as a severe geopolitical shock, since disruption in this vital energy trade chokepoint can lead to volatility spillovers in international financial markets. The main objective is to assess the resilience of the Dow Jones, S&P 500, and Nasdaq indices against a complete 40 day closure of the Strait of Hormuz. The research was conducted with a forward-looking, scenario-based approach, and daily data from financial and energy markets were collected for the period from January 12, 2025 to June 5, 2026. For the analysis, after applying the Augmented Dickey–Fuller, Zivot–Andrews, and Lagrange tests, a multivariate BEKK-GARCH model was employed, and a Hormuz dummy variable was introduced into the variance equation. The results indicate that the Hormuz blockage has the greatest effect on the S&P 500 index and has increased the short-term volatility of some indices by about 30 percent. Moreover, the correlation between the oil market and global stock markets intensified during the period of tension. In the scenario analysis, three possible situations were examined: in the de-escalation scenario, stabilization of oil prices in the range of 80 to 90 dollars could lead to improvement in risk assets; in the scenario of continued restrictions with oil around 100 to 110 dollars, market volatility increases; and in the scenario of the effective closure of the strait, a surge in oil prices to 150 to 180 dollars strengthens recessionary pressure and the tendency toward safe-haven assets. The results emphasize the necessity of risk-hedging strategies. تنگۀ هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های ژئواقتصادی جهان، نقشی کلیدی در انتقال انرژی و شکل‌گیری انتظارات بازارهای مالی بین‌المللی دارد. این پژوهش اثر انسداد تنگۀ هرمز بر نوسانات شاخص‌های مهم بورس جهانی را در قالب یک شوک ژئوپلیتیکی شدید بررسی می‌کند؛ زیرا اختلال در این گلوگاه حیاتی تجارت انرژی می‌تواند به سرایت نوسان در بازارهای مالی بین‌المللی بینجامد. هدف اصلی، سنجش تاب‌آوری شاخص‌های داوجونز، اس‌اندپی۵۰۰ و نزدک در برابر انسداد کامل ۴۰روزۀ تنگۀ هرمز است. پژوهش با رویکرد آینده‌نگر و مبتنی‌بر سناریو انجام شد و داده‌های روزانۀ بازارهای مالی و انرژی در بازه ۱۲ ژانویه ۲۰۲۵ تا ۵ ژوئن ۲۰۲۶م. گردآوری شد. برای تحلیل، پس از آزمون‌های دیکی-فولر تعمیم‌یافته، زیووت-اندروز و لاگرانژ، مدل بک-گارچ چندمتغیره به‌کار رفت و متغیر مجازی هرمز در معادلۀ واریانس وارد شد. نتایج نشان می‌دهد انسداد هرمز بیشترین اثر را بر شاخص اس‌اندپی۵۰۰ داشته و نوسانات کوتاه‌مدت برخی شاخص‌ها را تا حدود ۳۰درصد افزایش داده است. هم‌چنین هم‌بستگی میان بازار نفت و بورس‌های جهانی در دورۀ تنش تشدید شده است. در تحلیل سناریویی سه وضعیت محتمل بررسی شد؛ در سناریوی کاهش تنش، تثبیت نفت در محدودۀ ۸۰ تا ۹۰ دلار می‌تواند به بهبود دارایی‌های پرریسک منجر شود؛ در سناریوی تداوم محدودیت‌ها و نفت حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار، نوسان بازارها افزایش می‌یابد و در سناریوی بسته شدن عملی تنگه، جهش نفت به ۱۵۰ تا ۱۸۰ دلار فشار رکودی و گرایش به دارایی‌های امن را تقویت می‌کند. نتایج بر ضرورت راهبردهای پوشش ریسک تأکید دارد.   https://aes.basu.ac.ir/article_6623_80f4431bf838249179aa507f0bdd2cf3.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Agent-Based Simulation of Housing Price Volatility: The Impact of Speculative Behavior on Housing Market Dynamics (Case Study: Shiraz city) شبیه‌سازی نوسان قیمت مسکن با رویکرد مدل‌سازی عامل‌محور: بررسی تأثیر رفتار سوداگرانه بر پویایی بازار مسکن (مورد: شهر شیراز) 271 300 6447 10.22084/aes.2025.31402.3816 FA سارا پرنگ دکتری علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. زهرا دهقان شبانی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-1019-4983 Journal Article 2025 08 10 One of the most important concerns of housing policymakers worldwide is the emergence of a price volatility. There are two types of demand, including consumption and speculation, and speculators can both cause the housing market to prosperity by increasing transactions at the house market, and also can increase price fluctuations in the housing market by stimulating inflationary expectations. The aim of the present study is to simulate a housing price volatility and examine the effect of speculation on the housing price volatility in the city of Shiraz. For this purpose, an agent-based model was used, considering four active agents in the housing market, including the seller, the buyer (sellers and buyers are present in the market with two motives of personal consumption and speculation), the developer, and real estate. Calibrated with data up to early 2022, the model simulates scenarios with varying proportions of speculative buyers, from 100% to 0%, over an eight-year forecast horizon ending in 2030. Results show that reducing speculative participation consistently decreases volatility magnitude, with the largest reduction—approximately 25%—occurring when speculators comprise 60% of buyers.  یکی از مهم‎ترین نگرانی‌های سیاست‌گذاران در سطح جهانی در حوزۀ مسکن به‌وجود آمدن نوسانات قیمتی است، یعنی زمانی‌که قیمت مسکن متلاطم و بی‎ثبات است. در بازار مسکن دو نوع تقاضا شامل مصرفی و سوداگری وجود دارد که سوداگران هم می‎توانند از طریق افزایش معاملات در سطح بازار، عامل رونق بازار مسکن شوند و هم می‎توانند با تحریک انتظارات تورمی، عامل افزایش نوسانات قیمت در بازار مسکن باشند. هدف مطالعۀ حاضر شبیه‎سازی نوسان قیمت مسکن و بررسی تأثیر سوداگری روی نوسان قیمت مسکن در شهر شیراز است. برای این‌منظور از مدل عامل محور ‎با درنظر گرفتن چهار عامل فعال بازار مسکن شامل: فروشنده، خریدار (فروشنده‎ها و خریداران با دو انگیزۀ مصرف شخصی و سوداگری در بازار حضور دارند)، سازنده و بنگاه املاک استفاده شده ‎است. هم‌زمان با ورود آمار و اطلاعات تا ابتدای سال 1401، با درنظر گرفتن درصدهای مختلف خریداران سوداگر از کل خریداران‎ از 100% (کل خریداران وارد شده به بازار مسکن سوداگر باشند) تا صفر درصد (خروج کامل سوداگران از بازار مسکن) مدل شبیه‎سازی شده بازار مسکن شهر شیراز اجرا شد، تا بتوان تأثیر سطح‎های مختلف سوداگری روی نوسان قیمت مسکن طی هشت سال پیش‎بینی تا سال 1409 را بررسی نمود. نتایج پژوهش نشان می‎دهد با کاهش تعداد سوداگران، نوسان قیمت مسکن کاهش می‎یابد، اما بیشترین کاهش نوسان قیمت زمانی رخ می‎دهد که تعداد سوداگران از کل خریداران 60% باشد، یعنی نوسان قیمت مسکن تا سال 1409 حدوداً 25% کاهش یافته ‎است.   https://aes.basu.ac.ir/article_6447_88ccf9a98e8519b2011df33952832f2f.pdf

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Evaluating the Contribution of Tax Justice to the Tax Gap of Iranian Stock Market Companies ارزیابی سهم عدالت مالیات در شکاف مالیاتی شرکت‌های بورسی ایران (1402-1390) 301 322 6625 10.22084/aes.2025.30951.3792 FA علی فلاحتی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0003-2880-6674 زهرا شیرزور علی آبادی استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-5540-6177 Journal Article 2025 05 09 One of the most important goals of the system’s general policies is to achieve higher tax revenues by establishing tax justice. In such a system, due to the attention to the two components of taxpayers’ willingness and ability to pay, the stability and dynamics of tax revenues increase. This study by using the statistics from 113 Iranian Stock Market companies, divided into two groups of industries with higher and lowers relative taxes over 2011-2023, and uses decomposition models to examine the contribution of tax justice to the tax gap. The results of the estimates show that profitability and company size cause a decrease and an increase in effective tax, respectively. However, the results of the Oaxaca-Blinder decomposition show that the contribution of tax justice to the tax gap in 2023 was 94 percent and in 2015 was 64 percent. Also, the results of Machado-Mata analysis show that in the lower 4 tax quantiles, the share of tax justice is 14 percent and in the top 4 tax quantiles, this share is 76 percent. Therefore, the use of strong and reliable tax collection tools in companies with lower tax payments despite having high profitability is the most important task of the Tax Affairs Organization. In this regard, the creation and development of a comprehensive financial information system for companies and the need to review tax amnesty are the most important policies to improve the share of tax justice in the tax gap.   یکی از مهم‌ترین تعیین‌کننده‌های پایداری درآمدهای مالیاتی، برقراری عدالت مالیات است، طوری‌که تفاوت مالیات مبتنی‌بر مؤلفه‌های عدالت مالیات شامل توانایی پرداخت و ساختار مالی بنگاه‌ها باشد، در این‌راستا پژوهش حاضر با استفاده از آمارهای 113 شرکت بورسی به تفکیک دو گروه از صنایع با مالیات نسبی بالاتر و پایین‌تر طی دورۀ زمانی 1402-1390ه‍.ش. و به‌کارگیری مدل‌های تجزیه ماچادو-متا و اکساکا-بلیندر به بررسی سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی می‌پردازد، در جهت بررسی عوامل تعیین‌کنندۀ اجتناب مالیاتی از متغیر وابستۀ مالیات مؤثر و متغیرهای مستقل اندازۀ بنگاه، سودآوری، اهرم مالی و نقدینگی و رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته استفاده شده است. نتایج روش گشتاورهای تعمیم‌یافته نشان می‌دهد که سودآوری و اندازۀ شرکت به‌ترتیب باعث کاهش و افزایش مالیات مؤثر می‌شوند، اما نتایج تجزیۀ اکساکا-بلیندر نشان می‌دهد که سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی سال 1402 برابر با 94% و در سال 1394 برابر با 64% بوده است. هم‌چنین نتایج تجزیۀ ماچادو-متا نشان می‌دهد که در چهار چندک پایین مالیاتی، سهم عدالت مالیاتی برابر با 14% و در چهار چندک بالای مالیاتی این سهم برابر با 76% است؛ بنابراین بهبود کیفیت اطلاعات از سودآوری و ساختار مالی شرکت‌های بورسی و هم‌چنین تمرکز بر بخشودگی مالیات کارایی محور مهم‌ترین سیاست‌ها برای افزایش سهم عدالت مالیاتی در تفاوت مالیات‌ها است.    https://aes.basu.ac.ir/article_6625_a7b7e4b27722574c611fe91476a50238.pdf