دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 57 2026 05 22 Evaluating the Contribution of Tax Justice to the Tax Gap of Iranian Stock Market Companies ارزیابی سهم عدالت مالیات در شکاف مالیاتی شرکت‌های بورسی ایران (1402-1390) 301 322 6625 10.22084/aes.2025.30951.3792 FA علی فلاحتی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0003-2880-6674 زهرا شیرزور علی آبادی استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-5540-6177 Journal Article 2025 05 09 One of the most important goals of the system’s general policies is to achieve higher tax revenues by establishing tax justice. In such a system, due to the attention to the two components of taxpayers’ willingness and ability to pay, the stability and dynamics of tax revenues increase. This study by using the statistics from 113 Iranian Stock Market companies, divided into two groups of industries with higher and lowers relative taxes over 2011-2023, and uses decomposition models to examine the contribution of tax justice to the tax gap. The results of the estimates show that profitability and company size cause a decrease and an increase in effective tax, respectively. However, the results of the Oaxaca-Blinder decomposition show that the contribution of tax justice to the tax gap in 2023 was 94 percent and in 2015 was 64 percent. Also, the results of Machado-Mata analysis show that in the lower 4 tax quantiles, the share of tax justice is 14 percent and in the top 4 tax quantiles, this share is 76 percent. Therefore, the use of strong and reliable tax collection tools in companies with lower tax payments despite having high profitability is the most important task of the Tax Affairs Organization. In this regard, the creation and development of a comprehensive financial information system for companies and the need to review tax amnesty are the most important policies to improve the share of tax justice in the tax gap.   یکی از مهم‌ترین تعیین‌کننده‌های پایداری درآمدهای مالیاتی، برقراری عدالت مالیات است، طوری‌که تفاوت مالیات مبتنی‌بر مؤلفه‌های عدالت مالیات شامل توانایی پرداخت و ساختار مالی بنگاه‌ها باشد، در این‌راستا پژوهش حاضر با استفاده از آمارهای 113 شرکت بورسی به تفکیک دو گروه از صنایع با مالیات نسبی بالاتر و پایین‌تر طی دورۀ زمانی 1402-1390ه‍.ش. و به‌کارگیری مدل‌های تجزیه ماچادو-متا و اکساکا-بلیندر به بررسی سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی می‌پردازد، در جهت بررسی عوامل تعیین‌کنندۀ اجتناب مالیاتی از متغیر وابستۀ مالیات مؤثر و متغیرهای مستقل اندازۀ بنگاه، سودآوری، اهرم مالی و نقدینگی و رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته استفاده شده است. نتایج روش گشتاورهای تعمیم‌یافته نشان می‌دهد که سودآوری و اندازۀ شرکت به‌ترتیب باعث کاهش و افزایش مالیات مؤثر می‌شوند، اما نتایج تجزیۀ اکساکا-بلیندر نشان می‌دهد که سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی سال 1402 برابر با 94% و در سال 1394 برابر با 64% بوده است. هم‌چنین نتایج تجزیۀ ماچادو-متا نشان می‌دهد که در چهار چندک پایین مالیاتی، سهم عدالت مالیاتی برابر با 14% و در چهار چندک بالای مالیاتی این سهم برابر با 76% است؛ بنابراین بهبود کیفیت اطلاعات از سودآوری و ساختار مالی شرکت‌های بورسی و هم‌چنین تمرکز بر بخشودگی مالیات کارایی محور مهم‌ترین سیاست‌ها برای افزایش سهم عدالت مالیاتی در تفاوت مالیات‌ها است.    https://aes.basu.ac.ir/article_6625_a7b7e4b27722574c611fe91476a50238.pdf