دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 58 2026 07 23 Developing Consistent Scenarios for the Future of Iran’s Industry: A Qualitative Analysis of Driving Forces and Uncertainties تدوین سناریوهای سازگار آیندۀ صنعت ایران: تحلیل کیفی پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌ها 239 268 6600 10.22084/aes.2026.32155.3878 FA طاهر جداری راستگو گروه علوم اقتصادی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0009-0008-6751-4555 یوسف محمدزاده گروه علوم اقتصادی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-4364-5832 صمد حمتی فرید گروه علوم اقتصادی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0000-0002-9230-6191 هوشمند باقری قره‌بلاغ گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0009-0001-6555-5037 Journal Article 2025 12 30 In recent decades, Iran’s industry has faced an unstable and highly uncertain trajectory under the influence of structural, institutional, and environmental factors. Persistent dependence on energy-based sectors, policy instability, weak institutional coordination, limitations in technological development, and pressures arising from international sanctions have made this sector vulnerable to external shocks and rendered its future outlook ambiguous. Under such conditions, scenario planning can serve as an effective tool for identifying possible future pathways, analyzing driving forces and uncertainties, and providing a framework for strategic decision-making. The purpose of this study is to develop consistent scenarios for the future structure of Iran’s industry by combining qualitative data with the Fuzzy Delphi method. To this end, semi-structured interviews were conducted with industry experts, and the data were analyzed through coding and an examination of relationships among codes, followed by two rounds of Fuzzy Delphi in which key factors were evaluated and prioritized in terms of importance and influence. The findings indicate that four factors—institutional capacity, the intensity or relaxation of international restrictions, the trajectory of technological transformation, and the stability of macroeconomic policies—play the most significant role in shaping the future of Iran’s industry. Moreover, the implementation gap was identified as a fundamental uncertainty that can either facilitate or hinder the realization of different scenarios. Based on the combination of driving forces and uncertainties, a set of consistent scenarios was developed, offering a clear picture of alternative futures. The results show that future-oriented approaches not only enable the depiction of possible futures but also reveal the gap between policy objectives and implementation outcomes, highlighting their particular importance for policymakers and industrial managers. By presenting a national framework for scenario planning, this study provides a foundation for forward-looking industrial policy and the management of technological transformation in Iran. صنعت ایران در دهه‌های اخیر تحت‌تأثیر عوامل ساختاری، نهادی و محیطی با روندی ناپایدار و پرعدم‌قطعیت روبه‌رو بوده است. وابستگی به بخش‌های انرژی‌محور، ناپایداری سیاستی، ضعف هماهنگی نهادی، محدودیت‌های فناورانه و فشار تحریم‌های بین‌المللی این بخش را آسیب‌پذیر کرده و چشم‌انداز آن‌را مبهم ساخته است. در چنین شرایطی، سناریونویسی ابزاری کارآمد برای شناسایی مسیرهای محتمل، تحلیل پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌ها و ارائه چارچوبی برای تصمیم‌گیری راهبردی محسوب می‌شود. هدف پژوهش حاضر تدوین سناریوهای سازگار برای آیندۀ صنعت ایران با ترکیب داده‌های کیفی و روش دلفی فازی است؛ بدین‌منظور، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ خبرۀ صنعتی انجام و داده‌ها با رویکرد کدگذاری و تحلیل روابط میان کدها بررسی شد؛ سپس در دو دور دلفی فازی، عوامل کلیدی از نظر اهمیت و تأثیرگذاری اولویت‌بندی گردیدند. نتایج نشان‌داد چهار عامل ظرفیت نهادی، شدت یا کاهش محدودیت‌های بین‌المللی، مسیر تحول فناورانه و پایداری سیاست‌های کلان اقتصادی بیشترین نقش را در تعیین آیندۀ صنعت ایران دارند. همچنین شکاف اجرایی به‌عنوان یک عدم‌قطعیت بنیادین شناسایی شد که می‌تواند تحقق یا ناکامی سناریوها را رقم‌بزند. برپایۀ ترکیب پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌ها، چهار سناریوی جهش فناورانه، بازآرایی نهادی، توسعۀ محافظه‌کارانه و فروپاشی صنعتی تدوین گردید. دو عدم‌قطعیت اصلی تعیین‌کنندۀ این سناریوها عبارتنداز: ثبات/بی‌ثباتی محیط بین‌المللی و اقتصاد کلان، و میزان پذیرش فناوری‌های نوین. نتایج ملموس این پژوهش برای سیاست‌گذاران، شامل اولویت‌بندی پیشران‌هایی مانند رشد و توسعه صنایع و ثبات اقتصادی-بین‌المللی و نیز ارائه چارچوبی برای طراحی سیاست‌های صنعتی انعطاف‌پذیر و مقاوم در برابر عدم‌قطعیت‌های نهادی، فناورانه و محیطی است. https://aes.basu.ac.ir/article_6600_136c2f0599b3a0175c544b72e4861b9f.pdf