دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران 2322-2530 15 58 2026 07 23 Analysis of Profitability Gap in Iran’s Banking System: Study of Large and Small Banks Duality Using Quantile Regression Approach شکاف سودآوری در نظام بانکی ایران: تحلیل دوگانگی بانک‌های بزرگ و کوچک با رهیافت رگرسیون کوانتایل 117 146 6472 10.22084/aes.2025.31910.3856 FA وحید شعبانی گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0001-0152-5760 کامبیز هژبرکیانی گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-0191-2138 سیدشمس الدین حسینی گروه اقتصاد بازرگانی، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0000-0001-8337-5796 مرجان دامن کشیده گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران. 0000-0002-2671-9588 Journal Article 2025 11 13 Iran’s banking system, characterized by structural duality between large state-owned banks and smaller private institutions, experiences persistent profitability gaps that threaten financial stability and efficient resource allocation. Traditional regression methods are unable to identify the heterogeneous effects of determinants across different profitability levels. This study aims to analyze the profitability gap using quantile regression to examine the differential impacts of bank-specific and macroeconomic variables throughout the profitability distribution. This research is crucial for developing targeted policies that address the specific challenges faced by banks at different performance levels. Main Question: How do determinants of bank profitability vary across different quantiles of the profitability distribution? Main Hypothesis: The effects of bank-specific and macroeconomic variables on profitability are heterogeneous and asymmetric across different quantiles. This research employs a quantile regression approach on data from 20 Iranian banks from 2011 to 2023, examining the differential impacts of variables including bank size, loan portfolio, deposits, non-performing loans, and macroeconomic indicators. Results show significant heterogeneity: non-performing loans strongly affect low-profit banks, while liquidity growth significantly impacts high-profit banks. Symmetry and slope equality tests confirm distributional asymmetry. The findings emphasize the necessity of developing tiered regulatory frameworks appropriate to banks’ positions in the profitability distribution. نظام بانکی به‌عنوان موتور محرک رشد اقتصادی، نقش حیاتی در تخصیص منابع ایفا می‌کند؛ با این‌حال، شکاف سودآوری بین بانک‌های بزرگ و کوچک می‌تواند کارایی این نظام را تحت‌تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف تحلیل شکاف سودآوری و بررسی دوگانگی ساختاری بین بانک‌های بزرگ و کوچک با استفاده از رهیافت رگرسیون کوانتایل انجام شده است. داده‌های مورد استفاده شامل ۲۰۲ مشاهده از ۲۰ بانک ایرانی طی دورۀ ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ه‍.ش. است. یافته‌ها نشان می‌دهد اثر متغیرهای مؤثر بر سودآوری در کوانتایل‌های مختلف، ناهمگن و نامتقارن است. به‌طور مشخص، مطالبات غیرجاری و نسبت سپرده در کوانتایل‌های پایین (بانک‌های کم‌سود) اثر قوی‌تری دارند، درحالی‌که متغیرهای کلان اقتصادی مانند رشد نقدینگی در کوانتایل‌های بالاتر (بانک‌های پر‌سود) تأثیر معنادارتری نشان می‌دهند. نتایج آزمون‌های تقارن و برابری شیب نیز ناهمگنی ضرایب در طول توزیع را تأیید می‌کنند. این مطالعه نشان می‌دهد که مکانیزم تأثیرگذاری عوامل درون‌بانکی و برون‌بانکی بر سودآوری، تابعی از موقعیت بانک در توزیع سودآوری است. این پژوهش بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های تفکیکی مبتنی‌بر سطح سودآوری بانک‌ها تأکید دارد. https://aes.basu.ac.ir/article_6472_832353270aacb6e3322f493a66aaf5b9.pdf